Veldslag in Koerdistan belooft weinig goeds

Broedertwisten of een coup? De Koerdische stad Sulaymaniya was vorige week het toneel van een veldslag om een familielid van de regerende familie te arresteren. Onder de façade van vooruitgang piept de stammenmentaliteit tevoorschijn, en heerst de macht van de sterkste.

Door Judit Neurink

Zou het anders zijn geweest als Hero Khan nog haar oude zelf was geweest? Zou zij haar zoon en haar neef uit elkaars haren hebben weten te houden? Dat vraag ik me de hele tijd af, sinds haar zoon Bafel en neef Lahur vorige week een ware veldslag uitvochten in Sulaymaniya.

Ik kende haar als streng maar rechtvaardig, de vrouw van PUK-leider Jamal Talabani. Toen die na zijn hersenbloeding uit het publieke leven verdween, zorgde zij voor hem en hield zonen Bafel en Qubad in het gareel. Al snel na de dood van haar man verdween zij echter in de schaduwen van dementie.

Bafel, die door zijn vader naar Engeland was verbannen vanwege wangedrag, keerde terug en werkte zich naar de top van diens partij, de PUK. Daar stond zijn neef Lahur echter in de weg. Als jongens waren ze de allerbeste vrienden, maar dat speelde geen rol toen Bafel zijn neef uit de gedeelde voorzitterszetel duwde. Waarop Lahur zijn eigen partij, de Volksfrontpartij, oprichtte, die inmiddels twee zetels heeft in het Koerdische parlement.

Tanks

Fast forward naar vorige week, toen de culturele hoofdstad van de Koerdistan Regio van Irak diep in de nacht werd opgeschrikt door tanks in de straten en vuurgevechten tussen zwaargewapende milities van de beide neven. Daarbij zouden drie PUK-commando’s en twee van Lahur’s mannen zijn omgekomen. Dit alles was zo ongekend, dat persbureau Reuters het ‘het ernstigste interne gewapende conflict tussen Koerdische facties in Irak sinds de val van Saddam Hoessein’ noemt.

Ik weet niet of ik dat helemaal met het persbureau eens ben, aangezien ik eerder geweld heb gezien in Sulaymaniya (tegen een andere afsplitsing van de PUK: Goran, de veranderingsbeweging). En de oorlog tegen ISIS was vele malen heftiger. Maar dat een machtsstrijd met zoveel (ongelijk) geweld wordt uitgevochten, dat kennen we eigenlijk alleen van de Koerdische burgeroorlog uit de jaren negentig waarover met schaamte wordt gezwegen.

Van schaamte is voorlopig echter geen sprake in deze zich bijna dagelijks verder ontwikkelende saga. Er was een arrestatiebevel uitgevaardigd tegen Lahur Sheikh Jangi Talabani want hij zou opdracht hebben gegeven zijn neef uit de weg te ruimen. Vanaf het dak van het Lalazar Hotel in een groene buitenwijk van Sulaymaniya waar hij zijn hoofdkwartier had, bezwoer Lahur dat hij zou vechten tot het eind.

Ongelijk

Dat was het begin van een uren durende, ongelijke strijd die grote schade toebracht aan huizen en gebouwen in de omgeving (zoals Café Nali, een geliefde plek voor studenten en intellectuelen). Bafel Talabani zou daarbij 4000-5000 man hebben ingezet, tegen de 200 strijders en bodyguards die Lahur tot zijn beschikking had. Bafels team gebruikte 120-150 drones met explosieven, 9-15 tanks en 1000 mortiergranaten. Uiteindelijk werden behalve Lahur en twee van zijn broers ook 160 van zijn strijders zijn opgepakt.

Dat klinkt behoorlijk wanhopig: Bafel kon zich blijkbaar niet veroorloven dat Lahur zou ontkomen. Onder velen in zijn partij is Bafel niet geliefd en als er samenzweringen zijn tegen hem, dan zijn die er zeker ook onder de oudere politici die hij al voor Lahur uit de weg had gewerkt. Voor velen is de tegenstelling met zijn vader simpelweg te groot. Mam Jalal was een verbinder die hard werkte om de kikkers in de kruiwagen te houden. Hij zou zich omdraaien in zijn graf als hij wist hoe zijn familie nu een ‘maffia familie’ wordt genoemd.

Over het waarom van de arrestatie van Lahur wordt druk gespeculeerd. Zat hij Bafel en de PUK politiek in de weg, met de Iraakse parlementsverkiezingen voor de deur in november? Een andere concurrent, Shaswar Abdul-Wahid van de Nieuwe Generatiepartij ging hem immers voor, op basis van een jarenoude aangifte van een partijgenoot. Shaswar is een grotere concurrent dan Lahur, met vijftien zetels in het Koerdische parlement en negen in het Iraakse. Denkt Bafel dat hij, met hen tweeën in de gevangenis, hun stemmen binnen kan halen?

Failliet

Het voorval toont tegelijkertijd het failliet van de stad die binnen en buiten Koerdistan bekend staat als de meeste verlichte van de regio. Niet alleen vechten politici elkaar nu de tent uit, op zoek naar macht en geld. Ze hebben daarbij het gerechtelijke apparaat zodanig in handen, dat politieke tegenstanders achter de tralies verdwijnen terwijl hun proces steeds weer wordt uitgesteld (zoals bij Shaswar het geval is).

Volgens Bafel was er voldoende aanleiding voor de arrestatie van zijn neef. Een paar dagen na de veldslag kwam de PUK met een video van zes strijders die verklaarden dat ze van Lahur de opdracht hadden gekregen om Bafel uit de weg te ruimen. Een eerdere aanslag op zijn broer Qubad, die vice-premier is in de regionale regering in Erbil, zou zijn verijdeld.

De video, die door PUK-media gretig is uitgezonden, vertelde over plannen om een appartement te huren in een flat tegenover Bafels hoofdkwartier zodat scherpschutters hem konden doden. Bovendien was er sprake van drones, die in Oekraïne waren aangeschaft, waar ook een opleiding was gevolgd om ze te besturen.

Inderdaad was er tijdens de veldslag bij het Lalazar Hotel ook sprake van een drone-aanval kilometers verderop, op de Dabashan compound waar de Talabani’s wonen,  waarbij brand zou zijn uitgebroken maar niemand verwond.  Maar waar die drie drones vandaan kwamen, daarover is niets meer gehoord.

KDP

Opvallend is wel hoe in veel berichtgeving er een link wordt gelegd tussen Lahur en de KDP, de grootste politieke partij die in Koerdistan aan de macht is, en de eeuwige concurrent van de PUK. De drones zouden naar Sulaymaniya zijn vervoerd met een auto van het KDP-elitekorps Zerevani. Lahur zond zijn opstandige toespraak vanaf het dak uit via AVA Media, dat aan KDP-premier Masrour Barzani is gelieerd. Er wordt zelfs beweerd dat Masrour zou hebben beloofd in te grijpen als Lahur het lang genoeg volhield.

En sommigen gaan zelfs zover dat ze zeggen dat de KDP achter de hele opzet van de coup zou zitten. Want de Barzani’s zouden via de onrust die veroorzaakt werd, eindelijk Sulaymaniya in handen willen krijgen. Onderdeel van dat plan was de moord op Bafel thuis in Dabashan. Maar toen Bafel achter het plan kwam, sloten zijn troepen de stad af om te voorkomen dat KDP-troepen binnen zouden komen. Toen zou hij besloten hebben dat hij Lahur met grof geweld moest oppakken voor zoveel verraad.

Er wordt ook gezegd dat Bafel al zijn bewijzen aan de Amerikanen en Britten heeft voorgelegd, waarna die akkoord zouden zijn gegaan met Lahur’s arrestatie, op voorwaarde dat dit binnen de wet zou gebeuren. Je kan je afvragen hoe binnen de wet de arrestatie met al dat geweld was, en reacties en protesten  lijken zich dan ook vooral daarop te richten. En op het eerste dat Bafel deed nadat Lahur was afgevoerd: diens media tot zwijgen brengen.

Vredestichter

Het is zelden dat het in Irak zo moeilijk is om van buitenaf vast te stellen wat er precies aan de hand is. Want als kers op de taart, besloot president Nechirvan Barzani deze week zonder opgave van reden af te zien van deelname aan een conferentie in Sulaymaniya. Terwijl juist werd verwacht dat hij daar de rol van vredestichter op zich zou nemen. In zijn officiële verklaring had hij het geweld veroordeeld maar angstvallig afgezien van het aanwijzen van een schuldige.

Was het een coup? Binnen de partij? Binnen Koerdistan? Een broedertwist? Wat het ook precies was, het legt bloot dat bij de Koerdische heersende klasse een stammenmentaliteit aanwezig is die alle zichtbare ontwikkeling en vooruitgang overleefd heeft. Dat het gaat om de macht van de sterkste, van de wapens, en daarvoor moet alles wijken.

Maar het toont ook, zoals mijn oud-vertaler Mohammed A. Salih zegt, die non-resident senior fellow bij het Foreign Policy Research Institute is, ‘de tragische neergang van de PUK, van een partij die ooit kampioen was van Koerdische rechten en sociale progressiviteit, naar een organisatie die gerund wordt door een familie die schaamteloos de wet overtreedt terwijl ze bewijst niet in staat te zijn tot goed bestuur.’

Mijn herinnering aan Sulaymaniya, waar ik vijf jaar woonde en een mediacentrum leidde, is bezoedeld. Wat is er gebeurd met de vooruitgang, die iedereen zo graag zei te willen? Met gerechtigheid en democratie die ooit niet alleen met de mond werden beleden? Want als wapens tevoorschijn komen om een politieke opponent op te pakken – een familielid nota bene – dan is niemand meer veilig. Wie volgt?

Waardeer dit artikel!

Dit artikel las je gratis. Vond je het de moeite waard? Dan kun je jouw waardering laten zien door een kleine bijdrage te doen. Als veel lezers dit doen, kan ik artikelen blijven schrijven over het Midden-Oosten.