Trump’s verraad aan de Koerden

Waarom spelen de Koerden geen rol in de oorlog van de VS en Israël tegen Iran, terwijl in maart nog werd gezegd dat de CIA hen daarvoor bewapende? Wat gebeurde er waardoor de operatie werd afgelast?

Door Judit Neurink

Het had een belangrijk front moeten worden in de oorlog tegen de Iraanse republiek. Koerdische groepen zouden met Amerikaanse en Israëlische hulp en een opstand onder Iraanse Koerden voor het begin zorgen van het einde van de dictatuur.

In plaats daarvan verweet de Amerikaanse president Trump de Koerden onlangs dat ze de wapens die ze hadden gekregen, achterover hadden gedrukt. Die hadden ze aan opstandelingen in Iran moeten bezorgen. Hij was ‘erg teleurgesteld in de Koerden’. De boodschap: het ging allemaal fout met de oorlog omdat de Koerden onbetrouwbaar waren. Zo werden die dappere Koerdische guerrillastrijders met een bericht op Trumps Truth Social afgeserveerd als boeven en dieven.

Wat was er gebeurd? Had het uitlekken van de samenwerking er voortijdig een einde aan gemaakt? Of had de voorzichtigheid die Koerden in acht namen tegenover de Amerikanen om niet nog eens verraden te worden, uiteindelijk toch de doorslag gegeven?

Aanvallen

Sinds het uitlekken van hun mogelijke rol zijn Iraans Koerdische groepen vol onder vuur waren komen te liggen uit Iran (en van pro-Iraanse milities in Irak). Van de aanvallen die Teheran tussen 8 april en 28 mei tijdens het staakt-het-vuren met VS uitvoerde, was bijna 83 procent gericht tegen de Koerdische oppositie in Iraaks Koerdistan: 810 in totaal.

Ze kregen echter weinig aandacht, en de Iraakse Koerden, die al geruime tijd om luchtverdediging smeken, kregen geen enkele steun. Ook niet van Washington, dat indirect de aanstichter was van dit geweld.

De leiders van de Iraans-Koerdische groepen waren er snel bij om te ontkennen dat ze wapens hadden gekregen uit de VS. Uit Israël komen inmiddels berichten dat die hen had voorzien van ‘refurbished’ wapens die waren buitgemaakt op Hamas en Hezbollah.  En dat Trump zelf de stekker uit de operatie heeft getrokken.

Muur

De Koerden hadden gewaarschuwd dat het lastig zou zijn wapens de grens tussen Iraaks Koerdistan en Iran over te krijgen omdat die de laatste jaren zo gemilitariseerd was. Er is zelfs een muur gebouwd die Iran streng bewaakt om te voorkomen dat strijders het land binnen kunnen slippen. Wat echter ook de (langjarige) smokkeloperaties van waren als elektronica en alcohol bemoeilijkt.

En de meest ervaren groep in de strijd, de PKK-dochter PJAK, had al gezegd niet met de Amerikanen te willen samenwerken. De coalitie die vijf andere Iraans-Koerdische groepen hadden gevormd ging niet veel verder dan het papier waarop de handtekeningen van hun leiders stonden. De onderlinge verdeeldheid blijft groot. Waarmee er gerede twijfels waren of het plan wel zou kunnen lukken, ook onder Koerden zelf.

Maar dat was niet waarom Trump er zijn veto over had uitgesproken. Het geheime plan was ook ter ore gekomen aan de Turkse president Erdogan, die onmiddellijk zijn invloed in Washington aanwendde om het van tafel te krijgen. En daarbij wist hij de Amerikaanse president zodanig onder druk te zetten dat die overstag ging. Net als eerder bij het stopzetten van steun aan Syrische Koerden.

Gevaarlijk

Zelfs als PJAK niet meedeed vond Erdogan zo’n operatie die Koerden bewapende en met een no-fly-zone beschermde tegen gevaar uit de lucht veel te gevaarlijk. De PJAK geeft onderdak aan PKK-strijders die geen gehoor gaven aan de opdracht van hun leider Ocalan om hun wapens neer te leggen en de PKK op te heffen. Zelfs al weigeren zij met de VS samenwerken – wat ze in het verleden overigens wel hebben gedaan in de strijd tegen Al-Qaida en ISIS – dan kunnen ze in de slibstream van zo’n operatie Iran binnenkomen en een rol spelen bij en na de strijd tegen de dictatuur.

Voor Erdogan was het vooruitzicht op een Koerdische opstand naast de deur die hij niet kan beheersen en die zomaar zou kunnen overslaan op de grote Koerdische gemeenschap in Turkije een nachtmerrie. Hij had en heeft al genoeg problemen met een rampzalige economische situatie en groeiende onvrede over zijn corrupte regime en toenemende autoritarisme. En hij dacht door de afspraken met Ocalan en het vertragen van de uitvoering ervan de Koerdische kwestie in eigen land redelijk onder controle te hebben.

De vraag hoe hij over de geheime operatie te horen heeft gekregen houdt velen bezig. Verschillende bronnen gaan ervan uit dat de Amerikaanse vice-premier Vance daarvoor verantwoordelijk is. Vance is vanaf het begin bepaald geen voorstander van de oorlog tegen Iran geweest en hoopte door de operatie te lekken haar te kunnen tegenhouden.

Tegelijkertijd liet Erdogan dreigende waarschuwingen uitgaan richting de Koerden in Irak, die hij met een combinatie van aaien en dreigen onder controle heeft weten te houden. Hij dreigde met militair ingrijpen in Iraaks-Koerdistan als de leiders in Erbil de operatie lieten doorgaan. Die zagen de bui hangen. De Turken zijn hun regio al tientallen kilometers diep geïnfiltreerd en hebben daar tal van legerbases. Bovendien ligt de Turkse operatie om een ‘bufferzone’ te vormen in Koerdisch gebied in Syrië nog vers in het geheugen.

Radar

Het uitlekken via CNN deed de rest. Daarmee verdween de mogelijkheid om nog onder de radar te opereren. Een Iraakse pro-Iraanse militie kondigde aan een grote hoeveelheid Amerikaanse wapens bij de grens met Iran te hebben onderschept en dreigde met aanvallen op groepen die ‘namens de VS en Israël opereren’. Dit werd vrijwel onmiddellijk gevolgd door raketaanvallen op Iraans-Koerdische groepen in Iraaks Koerdistan.

Einde van de operatie waar de Koerden toch al niet erg enthousiast over waren. Erdogan zijn zin, Vance zijn zin. En in feite Teheran ook z’n zin. Waarmee een van de vragen die overblijven is, welke macht Erdogan over Trump heeft, dat die een operatie liet schieten waarover hij behoorlijk enthousiast was geweest. Waarna hij als onderdeel van de mop-up operatie de Koerden maar even als nietsnutten wegzette. Ook om Erdogan te behagen?

En die wapens, waarover Trump zich zo druk maakte? Het is onduidelijk of ze inderdaad geleverd zijn, en dat geldt ook voor de Israëlische tweedehandsjes. En wat betreft het verhaal dat er een zending is onderschept: vrij algemeen wordt aangenomen dat dit propaganda was. De Koerden houden zelf vol dat ze nooit iets hebben ontvangen. Wat natuurlijk niet betekent dat ze helemaal geen wapens de grens over hebben weten te smokkelen.

Stemming

Duidelijk is wel dat de stemming onder de Koerden totaal is omgeslagen. Ze stonden altijd bekend als vrienden van de VS (en stiekem ook van Israël). Maar Trump heeft laten zien dat ze niet op hem hoeven te rekenen. Eerst in 2017, toen hij hen (in zijn eerste termijn) liet vallen bij hun slecht doordachte onafhankelijkheidsreferendum, toen vorig jaar in Syrië waar een Koerdische regio als een bloem in de knop werd gebroken. En nu alweer – nu ze in een oorlog zijn getrokken waarmee ze niets te maken willen hebben.

De voormalige Amerikaanse ambassadeur Peter Galbraith, die de Koerden een warm hart toedraagt en hen als adviseur bijstaat, heeft deze keer dan ook een openlijk advies aan hen: Na drie keer door de Amerikanen te zijn verraden, luister niet meer naar Trump!

Waardeer dit artikel!

Dit artikel las je gratis. Vond je het de moeite waard? Dan kun je jouw waardering laten zien door een kleine bijdrage te doen. Als veel lezers dit doen, kan ik artikelen blijven schrijven over het Midden-Oosten.