Terreurgroep ISIS is vaak deel van ideogische mix

De radicale groep ISIS laat deze zomer uitgebreid van zich horen – in Europa en erbuiten. Experts waarschuwen voor het gevaar van online radicalisering waarbij de rekruten steeds jonger worden. En ideologisch steeds verwarder.

Door Judit Neurink

Het is zomer, maar dit is geen komkommernieuws. Europa wordt weer opgeschrikt door de radicale groep ISIS. Met een aanval tijdens de Berlijnse Pride Parade, maar die staat niet op zich.

De 21-jarige Abdel Ballout stond al op de radar van de Duitse politie toen hij bij de Pride op aanwezigen inreed en inhakte met een mes, waarbij een dode en 29 gewonden vielen. Hij was eerder al in Libanon opgepakt omdat hij zich in Syrië bij ISIS wilde aansluiten, zat in Duitsland een korte straf uit en was begonnen aan deradicaliseringslessen.

Inmiddels is ook duidelijk dat die lessen weinig kans maakten, aangezien de in Duitsland geboren Libanees deel uitmaakt van een ISIS-familie. Net als in sektes rekruteert ISIS bij voorkeur ook de broers, neven, vaders en andere familieleden van hun getrouwen. En rekrutering is belangrijk voor de toekomst van de groep. Aanslagen dienen vooral om buitenstaanders te trekken.

In Ballouts geval blijken alle verklaringen die zijn vader na de aanslag aan de pers deed over Ballout onzin: diens eigen zus is getrouwd met een radicale imam die in Engeland tot 2005 een aan Al-Qaida gelieerde beweging runde: de Syrische haatprediker Omar Bakri Mohammed.

Twee van diens zonen, Abu Bilal en Mohammed – neven van Ballout dus – trokken naar Syrië om met ISIS te strijden. Abu Bilal kwam daarbij om, Mohammed zit in Irak vast. Ballout liet zich in 2024 als pelgrim in Medina fotograferen terwijl hij zijn mobiel met de foto van Abu Bilal omhooghield. Die familiebanden werden echter pas na de aanslag duidelijk, net als het feit dat hij zonder twijfel hulp heeft gehad bij de aanslag.

Martelaar

Even was er twijfel of Ballout wel voor ISIS zou opereren, maar inmiddels is de video met zijn verklaring van trouw aan ISIS gevonden. Ballout zou in contact zijn geweest met ISIS-leden. En die vierden de aanslag, noemden Ballout, die bij een zoektocht door de politie is doodgeschoten, ‘een martelaar’, een ‘leeuw’ en ‘een van ons’, ook al heeft ISIS de aanslag (nog) niet formeel opgeëist.

De vraag is dan ook hoeveel gevaarlijke projectielen er rondlopen in Europa, van wie de familieachtergrond al evenmin direct bekend is. En helemaal sinds de ISIS-familiekampen in Syrië zijn geleegd, waarbij radicale ISIS-vrouwen zijn vrijgekomen. En uit de mannengevangenissen nogal wat ISIS-leden zijn ontsnapt voordat de Amerikanen ingrepen en zorgden dat de resterende 5700 mannen naar Iraakse gevangenissen konden worden overgebracht. De kans dat degenen die ontsnapt zijn alweer voor ISIS in de weer zijn, is groot.

Als het gaat om familiebanden verwijs ik ook naar de aanslag op Bondi Beach in Australië van december, die het werk was van een vader en zijn zoon. Het is veel moeilijker om je van de radicale groep af te keren als je er familieleden hebt, die alles zullen doen om je ‘binnen’ te houden. Dus richt de rekrutering zich altijd eerst op familie, dan op vrienden en pas als dat kansloos is op buitenstaanders.

Dat brengt me bij de vraag wie er achter de huidige online rekrutering zit. En hoe effectief de opsporing daarvan eigenlijk is. Want de rekruteurs zijn zeer actief en hebben nogal wat succes. Sinds Berlijn zijn er verschillende aanhoudingen verricht. Zo zijn in Rotterdam, Eindhoven en Alkmaar drie tieners (van 16 tot 19 jaar oud) opgepakt in verband met terroristische plannen, van wie de 19-jarige in 2023 al eens opgepakt was omdat hij nachtclubs en politiebureaus wilde aanvallen. Net als Ballout kwam hij echter al snel weer vrij.

Tieners

Onder de ISIS-rekruten die tegen de lamp lopen voor ze in actie kunnen komen zijn nogal wat tieners. Zoals een 16-jarige die in Duitsland aanslagen beraamde op een synagoge. Een andere 16-jarige (Italiaans, van buitenlandse afkomst) die in Como ISIS-propaganda verspreidde en contact had met ISIS-leden.  Ook de Nederlandse AIVD ziet dat een derde van de ISIS-aanhangers in Nederland onder de 24 is en meestal online is geradicaliseerd. Vorig jaar pakte Nederland elf van hen op.

ISIS ‘lift’ bij de rekrutering mee op de woede over het Israëlische optreden tegen de Palestijnen. De Britten hebben een programma dat terreur moet voorkomen, Prevent. Vorig jaar is een recordaantal van bijna 10.000 mensen daarop ingeschreven, een toename van bijna veertig procent vergeleken met 2024. De grootste groep (36 procent) op die lijst is tussen de 11 en 15 jaar, en nog eens dertien procent is 16 en 17 jaar oud.

In Duitsland leidt een lijst met 50.000 namen van ISIS-leden (met gegevens als naam, bijnaam, en ontvangen betaling) recent tot aanhoudingen. Er zijn 75 verdachten in kaart gebracht die op dit moment in Duitsland wonen. Nog eens honderd zouden op basis van foto’s zijn geïdentificeerd. Van hen zijn er al vier gearresteerd: drie Irakezen en een Syriër. De lijst is opgesteld op basis van documenten die op het strijdveld in Irak en Syrië zijn gevonden en die de FBI aan de Duitsers (en wellicht ook aan andere landen) heeft doorgegeven.

Ideologie

Een complicerende factor is dat tal van de geradicaliseerde tieners meerdere doctrines aanhangen. Vaak combineren ze hun liefde voor ISIS en de radicale islam met neonazisme en white supremacism. Ze pakken uit de verschillende doctrines wat hen past en maken daar een online cocktail van. De brug tussen die doctrines zijn Jodenhaat en fascinatie voor extreem geweld. Wat hen drijft is vooral een geweldshonger en het zoeken naar een uitlaatklep voor haat, waarbij ideologie voor de rechtvaardiging zorgt.

Ook de Britten stellen vast dat een groot aantal mensen die ze in hun Prevent-programma in de gaten houden, niet een bepaalde ideologie aanhangt. Dat hoeft echter niet te verbazen, in een tijdsgewricht waarin steeds meer mensen (vaak onder invloed van internet) steeds meer grieven uiten.

De jongste aanslagen leiden al wel tot maatregelen. In Duitsland wordt nog eens goed gekeken naar de korte straffen voor radicale jongeren en of er gevaar is dat ze hun gewelddaden herhalen. En er wordt onderzocht hoe individuen die als een verhoogd risico worden beschouwd beter in de gaten kunnen worden gehouden.

En zeker zo belangrijk is dat een discussie op gang is gekomen of er binnen de Europese landen wel voldoende wordt samengewerkt en uitgewisseld over risicovolle radicalen. Zo hebben de Duitsers en de Belgen hun eigen lijsten van wat zij zien als gevaarlijke gevallen, maar wisselen ze die niet uit. En er bestaat geen lijst in EU-verband, of een Europees totaal van het aantal mensen die banden hebben met terrorisme en in de gaten worden gehouden. Moet Europol daar wellicht een grotere rol in gaan spelen?

Gevaar

Dus wie dacht: de burgeroorlog in Syrië is voorbij, de Amerikanen trekken er hun anti-ISIS-troepen terug, en ook uit Irak – dus het gevaar zal wel geweken zijn? Nee. Bepaald niet. Er is nog altijd een gevaarlijke kern. In Irak en Syrië voert ISIS voortdurend aanslagen uit en worden nog wekelijks ISIS-cellen opgerold. En waar zijn al die ontsnapte ISIS-leden gebleven?

Bovendien laten hypes als Ceuta zien hoe mensen kunnen worden opgezweept. Online radicalisering is vaak niet zichtbaar voor de omgeving. Sommige van de jongeren hielden er een dubbelleven op na. Bovendien is er een algehele verharding aan de gang met een ongezonde fascinatie voor geweld. Het is een omgeving waarin radicale groepen als ISIS goed gedijen.

Waardeer dit artikel!

Dit artikel las je gratis. Vond je het de moeite waard? Dan kun je jouw waardering laten zien door een kleine bijdrage te doen. Als veel lezers dit doen, kan ik artikelen blijven schrijven over het Midden-Oosten.