Syrische Koerden verliezen hun autonome regio

De Koerdische Regio van Syrië is niet meer. Het nieuws dringt slecht door in het Westen waar nieuws over Trump en Groenland overheerst. Maar in Syrië is zojuist een nieuwe burgeroorlog begonnen.

Door Judit Neurink

De Koerdische strijd om hun staat terug te krijgen, die ze bij de akkoorden na de Eerste Wereldoorlog kwijtraakten, hapert ernstig. De droom van een autonome regio binnen post-Assad Syrië is aan diggelen gevallen. En daarmee is de strijd in Syrië ook weer losgebarsten en de dreiging van de islamitische terreurgroep ISIS opgelaaid.

Eerst even de feiten. De Koerden hebben in Syrië tijdens de burgeroorlog kans gezien om een autonome regio te vormen en besturen. De strijd tegen ISIS, die hen duizenden levens heeft gekost, leverde daarbij ook de controle op over steden met een Arabische meerderheid. Het Assad-regime liet het gebeuren, zelfs al betekende het dat de Koerden de controle hadden over belangrijke olie-, gas- en watervoorraden.

Toen Assad viel en de huidige president Al-Sharaa met zijn moslimstrijders aan de macht kwam, kwam er een hoofdrol voor het Arabische nationalisme bij de wederopbouw van het verscheurde land. Al snel bleek dat er geen ruimte was voor een speciale positie voor minderheden, wat leidde tot onrust in regio’s met een meerderheid aan Alevieten en Druzen.

Amerikanen

Anders dan die twee groepen hadden de Koerden de bescherming van de Amerikanen, met wie ze sinds 2018 samenwerkten in de strijd tegen de islamitische terreurgroep ISIS. Maar dat veranderde onder de Amerikaanse president Trump, die het nieuwe Syrische bewind omarmde en met hen een akkoord sloot om ISIS te bestrijden. Bovendien benadrukte Trumps zaakgelastigde in de regio, Tom Barrack, dat het principe van een federatieve staat voor Syrië onwerkbaar was.

De Koerden stelden zich positief op en onderhandelden met Damascus om hun militairen als aparte brigades te laten instromen in het nieuwe Syrische leger. Er kwamen deelakkoorden die verder moesten worden uitgewerkt, maar ook een grondwet die Koerden en andere minderheden negeerde. Uiteindelijk kwam president Al-Sharaa recent met een decreet waarin hij Koerdische rechten vastlegde.

Waarna hij er onmiddellijk vanuit Iraaks Koerdistan op werd gewezen dat dit soort rechten in de grondwet thuishoren, en niet in een presidentieel decreet (had hij zich laten inspireren door Trump voor wie het een favoriet instrument is om de democratie te omzeilen?). Het is alleen dankzij de Iraakse grondwet en de rol die Koerden daarin wisten te krijgen, dat ze nu autonomie hebben.

Dat decreet van Al-Sharaa kwam er pas nadat zijn troepen de Koerdische strijders hadden weggejaagd uit de twee wijken in Aleppo waar Koerden in de meerderheid zijn, en er onder druk van verdere militaire actie opnieuw onderhandelingen waren. En hoewel de Syrisch-Koerdische commandant Mazloum Abdi tekende voor een staakt het vuren – ‘om een oorlog te voorkomen’ – rukten de Syrische troepen verder op. Raqqa, ooit de hoofdstad van ISIS, viel, en Kobane dat de Koerden met veel verliezen terug veroverden op ISIS, is belegerd.

Voorbij

Toen Al-Sharaa door journalisten werd gevraagd of de autonome administratie in Oost-Syrië in enige vorm zou overleven, zei hij dat die fase voorbij was. ‘In sommige gebieden zullen, vanwege lokale gevoeligheden, leden van militaire en veiligheidstroepen geworven worden uit de lokale bevolking.’

Meerdere analisten hebben zich gebogen over de vraag hoe het zo is gekomen, en zo snel. Waarbij terecht is opgemerkt dat het ook te maken heeft met de wijze waarop de Syrische Koerden Arabische steden (als Raqqa) hebben bestuurd – de weerzin van de burgers wordt weerspiegeld in de vreugde na het Koerdische vertrek. Maar ook de fouten aan de zijde van de SDF en PKK, en – alweer – het luisteren naar verkeerd advies. Voor meer meningen volg de links, want ik wil het hier vooral hebben over de gevolgen.

Laat ik beginnen bij het Koerdische chagrijn, dat het opnieuw niet is gelukt. Dat de Iraakse Koerden binnen alle beperkingen die Bagdad hen oplegt, de enigen zijn die zelfbestuur hebben. Terwijl in Iran Koerdische groepen een belangrijke rol spelen in de opstand tegen het islamitische bewind in Teheran, lijkt het Turkse vredesproces met de PKK op sterven na dood.

Want Turkije speelt een belangrijke rol in de zich nog verder ontwikkelende situatie in Syrië, zoals onder meer blijkt uit eisen dat alle niet-Syrische Koerden de deur wordt gewezen (bedoeld, en deels ook genoemd, worden PKK’ers die na het opheffen van de organisatie hun toevlucht hebben gezocht bij hun kameraden in Syrië en Iran).

Broeders

In Erbil en Sulaymaniya is hartstochtelijk betoogd ter ondersteuning van de broeders in Syrië. De eerste jonge gewapende mannen zijn al vanuit Iraaks Koerdistan de grens overgestoken, en in Sulaymaniya verzamelen zich alweer anderen. De Iraaks-Koerdische leiding wordt opgeroepen om hun peshmerga-troepen naar Syrië te sturen.

Tegelijkertijd hebben zowel de Iraakse Koerden als Bagdad militairen naar de Syrische grens gestuurd, om te voorkomen dat ISIS-strijders naar Irak ontkomen. Want dat is een levensgroot gevaar. Op verschillende plekken zijn ISIS-strijders ontsnapt of vrijgelaten uit gevangenissen waar duizenden van hen al sinds 2019 vastzitten, onder controle van de Koerden, met Amerikaanse ondersteuning. Ook uit het familiekamp Al-Hol lijken ISIS-leden erin geslaagd te zijn te ontsnappen.

Er zijn berichten dat Al-Sharaa’s mannen jacht hebben gemaakt op de ontsnapte ISIS-leden en een deel van hen weer hebben opgepakt, maar de angst onder de Koerden beperkt zich niet tot ISIS. Tal van radicale moslimgroepen zijn opgegaan in het nieuwe Syrische leger, sommige van hen met een affiliatie met ISIS – zoals nog te zien is aan de ISIS-schouderpatches die ze dragen.

Bloedbaden

Bovendien hebben de Koerden de bloedbaden gezien in andere minderheidsgebieden van Syrië, die deels worden toegeschreven aan Syrische overheidsmilitairen. En er zijn bovendien al berichten over mishandeling van Koerdische strijders en het gevangennemen van Koerdische vrouwen als slaven. Zoals ISIS deed, wat de angst verder vergroot. Want de suggestie uit daden en woorden van de Syrische overheid is dat zij die strijd zien als een religieuze, tegen de ongelovige Koerden.

Inmiddels rukken de Syrische militairen ook op naar Hasakeh en Qamishli, waarmee Al-Sharaa’s vaststelling dat er van de Koerdische regio niets zal overblijven bewaarheid wordt. De militaire leiding van de Syrische Koerdische PYD/YPG heeft het staakt-het-vuren dat zondag nog ondertekend werd inmiddels ongeldig verklaard en de mensen opgeroepen om zich aan te sluiten bij het verzet. Het is duidelijk dat de Koerden niet van zins zijn zich niet als ongelovigen te laten vermoorden.

Ze voelen zich verraden, door de Amerikanen en Israël, die hen vanwege hun eigen belangen uiteindelijk niet te hulp zijn geschoten. Toch hopen velen nog steeds dat de Amerikanen hun invloed in Damascus zullen aanwenden om een einde te maken aan het geweld. Maar zelfs dan is de tijd van autonomie voorbij. Door het gevoelige verlies van olie- en gasbronnen en waterreservoirs is een Koerdische regio eigenlijk niet langer levensvatbaar.

Treffend bij dit alles is hoe weinig aandacht deze nieuwe ramp voor de Koerden buiten de regio krijgt. Kostte het al moeite om Iran op de agenda’s van westerse media en politici te krijgen, nu lijkt het nog moeilijker. Dat maakt de ramp alleen nog tragischer.

Waardeer dit artikel!

Dit artikel las je gratis. Vond je het de moeite waard? Dan kun je jouw waardering laten zien door een kleine bijdrage te doen. Als veel lezers dit doen, kan ik artikelen blijven schrijven over het Midden-Oosten.