Syrië maakt haast met vorming parlement

Syrië heeft een parlement in wording, nog geen jaar na de machtsovername. Geen vrije verkiezingen, en alleen indirecte, want rechtstreekse kan nog niet. President Sharaa en de zijnen hebben haast om de veranderingen die Syrië nodig heeft door te voeren.

Door Judit Neurink

Tien maanden na de val van het Assad-regime is er een parlement in wording in Syrië. Dat is ongekend snel in een land dat decennia zuchtte onder een dictatuur, jarenlang een burgeroorlog uitvocht, miljoenen landgenoten weg zag vluchten, steden in ruïnes zag veranderen – voordat eindelijk een van de strijdende partijen het regime wist te verjagen.

Veel sneller ook dan in buurland Irak, waar pas bijna twee jaar nadat Saddam Hoessein was verjaagd voor een overgangsparlement werd gestemd, later dat jaar over een nieuwe Iraakse grondwet en nog iets later voor een ‘echte’ volksvertegenwoordiging die zou leiden tot de vorming van een kabinet. De vergelijking gaat deels mank, want in Irak bepaalde de Amerikaanse bezetter het proces; in Syrië ligt dat merendeels in handen van de winnende partij, de HTS van (oud)-jihadi’s die voortkomen uit de strijd.

Er zijn meer overeenkomsten met de Iraakse Koerdistan Regio die na de Golfoorlog van 1991 door een no-flyzone semi-autonoom werd, en vanwege een bestuurlijk vacuüm al een jaar later (in mei 1992) verkiezingen hield voor een parlement. Dat waren wel rechtstreekse verkiezingen die een hoge opkomst toonden.

Ahmed al-Sharaa, die sinds begin dit jaar president is in Syrië, heeft eerder al een speciale commissie een voorlopige grondwet laten instellen. En nu dus een parlement, dat indirect is gekozen en waarvan hij een derde van de 210 leden zelfs rechtstreeks zal benoemen.

Schoonheidsprijs

Democratisch gezien verdient het geen schoonheidsprijs, want de 7000 leden van de kiescommissie waren van bovenaf geselecteerd, net als de 1,570 kandidaten uit bijna het hele land.  Veel kandidaten zijn uitgesloten, omdat ze geassocieerd werden met het vorige regime, omdat ze crimineel zijn, of onder de 25. Omdat ze aangesloten waren bij een terreurgroep, pleiten voor separatisme of buitenlandse inmenging.

Daarmee worden leden van ISIS buitengehouden, maar de regerende HTS stond als militie toch ook op terreurlijsten. En valt het streven naar semi-autonomie van de Koerden onder seperatisme?

Maar het parlement heeft slechts een beperkte looptijd (van 30 maanden), en moet daarin nieuwe, rechtstreekse verkiezingen voorbereiden, waarvoor het nog te vroeg is. Want er zijn geen betrouwbare cijfers over het aantal kiezers, om maar een probleem te noemen. Geen systeem voor het houden van een stembusgang. En het is nog niet rustig in het hele land. Daarom zijn deze verkiezingen niet gehouden in de Koerdische en de Druzen regio’s, en de 19 zetels die voor hun afvaardiging zijn bestemd blijven daarom voorlopig leeg.

Wetten

Belangrijk is vooral dat Syrië een parlement nodig heeft om een aantal belangrijk zaken af te dichten. Om te beginnen het ‘veiligheidsakkoord’ met Israël, waarover onder auspiciën van de Amerikanen wordt gepraat. En allerlei wetten en regelingen op het gebied van ontwikkeling, economie, defensie, buitenlandse betrekkingen enzovoorts.

Hoe belangrijk dat is, laat buurland Irak zien, waar wetten uit Saddams tijd nog regelmatig de ontwikkeling in de weg zitten. Terwijl tegelijkertijd de verdeeldheid in het gekozen parlement ingrijpende verbeteringen in de weg staat. En hoewel er alles in te brengen is tegen een parlement dat zoals dat in Syrië voortkomt uit de nieuwe machthebbers, is de eenheid waarmee zo’n instituut kan handelen op dit moment van groot belang.

Met name om het vertrouwen te winnen van investeerders, die liever wetten zien dan presidentiële decreten. Het is aan dit tijdelijke parlement om duidelijkheid te bieden over belastingen en eigendomsrechten, en regels voor investeringen en handel. En om het overheidsbudget goed te keuren, al even belangrijk voor een land in transitie dat vertrouwen moet winnen.

Zeker even belangrijk is dat er gerechtigheid komt voor de vele slachtoffers van het Assad-regime. Dat er goede wetten komen op basis waarvan de daders kunnen worden vervolgd (onder wie de Assad-familie), en de slachtoffers gecompenseerd. En die vervolg van dat soort misdaden kunnen voorkomen.

Erbuiten

Het is triest dat de Koerden en Druzen erbuiten bleven, wat ook tot veel kritiek van buiten heeft geleid. Anderzijds hebben ze aangegeven alleen te willen meedoen als Syrië een federatie wordt. De gesprekken daarover leveren niets op, want in Damascus heerst de overtuiging dat heel Syrië vanuit de hoofdstad moet worden geregeerd. De situatie is bovendien nogal explosief, met Koerden die in de Koerdische wijk van Aleppo tegenover het Syrische leger staan.

Dus is de vraag hoe je regio’s betrekt die hebben aangegeven autonoom te willen zijn. En die, in het geval van de Koerden, zelf de afgelopen tien jaar geen verkiezingen hebben gehouden waaraan ook de oppositie kon meedoen. Wil je dan langer wachten tot er wel overeenstemming is (hoelang dan)? En hebben de Syriërs niet al lang genoeg gewacht? Als de meerderheid van de Syriërs voor de partijen willen stemmen die achter de huidige overgangsregering staan, dan is dat toch ook een vorm van democratie.

En opvallend is dat in Afrin, de Koerdische enclave van waaruit door Turkse overheersing de afgelopen jaren veel Koerden vluchtten, alle drie gekozen parlementsleden Koerdisch zijn. En van de oppositie; dus niet gelieerd aan het bestuur in Rojava, de Syrische Koerdische regio.

Vrouwen

Probleem is wel dat er nauwelijks vrouwen zijn gekozen (zes in totaal), terwijl er zich wel voldoende gekandideerd hadden (14 procent). Volgens het hoofd van de kiescommissie behaalden ze nog geen drie procent van de zetels. Geen enkele vrouw won een zetel in Damascus, of Reef Damascus (de buitenwijken) of in Aleppo, waar je dat eigenlijk wel zou verwachten. De kiescommissie kondigde aan dat ze de president zal adviseren de vertegenwoordiging van vrouwen en minderheden te verbeteren als hij zijn eigen zeventig zetels vult.

Op zich is de uitslag niet heel verbazend als je ziet hoe conservatief Syrië nu is. Anderzijds heeft Irak het feit dat een kwart van zijn parlementsleden vrouw is vooral te danken aan de regel die dat tot een vereiste heeft gemaakt. Zonder die afspraak zou het quotum ook daar niet gehaald worden.

De kritiek op de verkiezingen komt vooral van buiten Syrië, en vooral van mensen die bezwaar maken tegen het feit dat een oud-jihadi president is geworden. In Syrië zelf vertelden mensen op straat journalisten hoe blij ze waren dat er na al die jaren van nepverkiezingen onder Assad, nu eindelijk een stembusgang was die weliswaar indirect was, maar dat ze hun mening erover, en over de kandidaten, niet meer onder stoelen of banken hoefden te steken.

Een voorbeeld van de optimistische sfeer vormde de Syrisch-Amerikaanse rabbijn Henry Hamra, die een van de kandidaten was voor het parlement, als eerste Joodse Syriër in zestig jaar. Bij de stemming kreeg hij echter onvoldoende stemmen. Maar het is niet ondenkbaar dat hij op het lijstje van de president terechtkomt en zo alsnog een zetel krijgt; Joodse Syriërs in de VS hebben al duizenden dollars aan investeringen toegezegd.

Niet perfect

Nee, het is niet perfect, maar wel het beste wat je er op dit moment van kunt maken in Syrië, menen veel Syriërs. De New York Times liet Sumaya Hilal aan het woord, apotheker en lid van de kiescommissie. ‘Hier zijn we, bezig met het leggen van de eerste fundering van een rechtsstaat.’ Ja, zegt ze, Syriërs droomden van verkiezingen waarbij ze konden stemmen voor wie ze wilden. ‘Onze troost is dat de Syriërs vastberaden zijn te slagen.’

Waardeer dit artikel!

Dit artikel las je gratis. Vond je het de moeite waard? Dan kun je jouw waardering laten zien door een kleine bijdrage te doen. Als veel lezers dit doen, kan ik artikelen blijven schrijven over het Midden-Oosten.