Stembusgang Irak levert Koerden record aantal stemmen op

Ze leken niet interessant, de Iraakse parlementsverkiezingen. Maar de Koerdische KDP wist verrassend veel stemmen te vergaren: ruim een miljoen. Toch mag het grootste sjiitische blok straks in Bagdad een regering gaan vormen.

Door Judit Neurink

Kijk naar de opkomst bij de Iraakse verkiezingen: dat is het belangrijkste, zei ik voorafgaand aan die stembusgang. Nou, officieel is die met ruim 56 procent een stukje hoger dan bij de vorige parlementsverkiezingen in Irak in 2021, toen ging maar 41 procent van de Irakezen stemmen.

Klinkt goed. Maar de werkelijkheid is net even anders. Want de Iraakse stemcommissie heeft een trucje uitgehaald. Dat percentage slaat op het aantal Irakezen dat zich geregistreerd heeft om te kunnen gaan stemmen. Irak heeft 32 miljoen inwoners die mogen stemmen, maar pas nadat ze een kieskaart hebben aangevraagd. Dat laatste getal is aanmerkelijk lager: slechts 21,4 miljoen Irakezen liet zich registreren. In 2021 waren dat er nog 24 miljoen.

Van die ruim 21 miljoen is slechts 12 miljoen gaan stemmen. Dat zijn er zeker 1,5 miljoen minder dan in 2021. Maar bereken je het zoals dat elders gebruikelijker is, dan kom je op een opkomst van 41 procent – vergelijkbaar met de vorige verkiezingen.

En zoals ik al vaker heb gezegd, daarmee zouden de verkiezingen eigenlijk ongeldig moeten worden verklaard, want hoe democratisch is het als niet eens de helft komt stemmen? Als je dus de vorming van een parlement en een regering baseert op de wil van een minderheid, en die van de (zwijgende) meerderheid negeert?

Boycot

Waar komt die lagere opkomst vandaan? Deels van de boycot die geestelijke/politicus Moktada al-Sadr had afgekondigd, waardoor zijn aanhangers thuisbleven. Maar het verschil zit al eerder, bij het steeds lagere aantal mensen dat van plan is te gaan stemmen en zich registreert. Dat heeft alles te maken met een gebrek aan vertrouwen onder de Irakezen, die steeds dezelfde elites zien terugkeren die zichzelf over hun rug verrijken.

Datzelfde wantrouwen kan je aflezen uit het grote aantal ongeldige stemmen, van mensen die hun biljet opzettelijk hebben verknoeid. Voor Koerdistan is een cijfer bekend: 288,708 (gestegen van 206,434 bij de regionale verkiezingen van vorig jaar) Landelijke cijfers zie ik nog niet, wel dat er in totaal 10,2 miljoen geldige stemmen waren. Dat zou betekenen dat 1,8 miljoen stemmen ongeldig waren. Dat is veel.

En dan de uitslagen. De Koerden bleken beter in het naar de stembus lokken van hun kiezers dan partijen in de rest van Irak. De opkomst in de regio was 67% (al moet dat cijfer dus ook nog worden gecorrigeerd zoals hierboven). En de regerende Koerdische partij KDP is zelfs in geslaagd om meer dan een miljoen aanhangers het stemlokaal in te jagen; de partij vergaarde 1,105,445 stemmen.

Waarom het de Koerden nog wel lukt hun aanhang naar de stembus te krijgen, terwijl dezelfde problemen daar spelen en er een jaar na de jongste Koerdische parlementsverkiezingen nog steeds geen regering is? Deels is dat het gevolg van een knap staaltje campagne voeren van de KDP.

In de weken voor de verkiezingen zijn duizenden op het 24-uurs stroomnet aangesloten, is een boomplantproject opgezet in de hoofdstad Erbil, is er een nieuwe autoweg geopend en een waterproject gestart. Allemaal met premier Masrour Barzani erbij en het stempel KDP erop.

Ongelijkheid

Die miljoen stemmen van de KDP zijn goed voor maar 27 van de 329 zetels. Terwijl de coalitie van premier Sudani met iets meer, 1,3 miljoen stemmen kan rekenen op 45 zetels. Die ongelijkheid is het gevolg van de Iraakse kieswet. Tijdens de verkiezingen van 2021 wist Moktada al-Sadr met zijn lijst 800.000 stemmen te vergaren, wat toen goed was voor meer dan 70 zetels in het parlement.

Sterker nog, de Koerdische partijen hebben samen 1,8 miljoen stemmen binnengehaald, maar zullen dat niet vertaald zien in zetels. Het hoeft dan ook niet te verbazen dat de regerende Barzani’s hebben aangedrongen op wijzigingen in de kieswet.

Nog meer interessante ontwikkelingen? Ja, opvallend veel soennieten hebben gestemd op de sjiitische premier Sudani, die campagne voerde als ‘de bouwer’. Al die infrastructurele projecten die hij op zijn naam wist te zetten hebben zeker geholpen. Met de partijen waarmee hij samenwerkt is hij goed voor 45 zetels, waarmee zij wel eens het grootste blok is en een regering mogen vormen.

Iran

Kunnen we al iets zeggen over de invloed van Iran – kregen de partijen (en milities) die aan de leiband van Teheran lopen wellicht eindelijk klop? Ze verloren wel degelijk zetels, en de sjiitische militie Asaib Hezbollah heeft al gedreigd ongewenste parlementsleden te zullen verwijderen. Anderzijds viert de leider van de Kataib Sayyid al-Shuhada militie de ‘geweldige resultaten’ van het zogenoemde Verzet bij de verkiezingen – in een duidelijke poging het verlies weg te praten.

Wel is het opvallend dat Najaf – de heilige stad van de sjiieten in Irak – de laagste opkomst in Irak had: net over de 40 procent, en dat die lage opkomst eigenlijk geldt voor het hele sjiitische zuiden. Terwijl het soennitische Anbar en Salahadin na de Koerdische regio de hoogste opkomst hadden: zo’n 65 procent (officiële cijfers).

Opvallend is ook dat een soennitisch blok, dat van voormalig parlementsvoorzitter Halbousi, op de vierde plaats is geëindigd. Net onder de coalitie geleid door oud-president Al-Maliki (gehaat door veel Irakezen vanwege zijn beleid dat tot de komst van ISIS leidde). Daarnaast waren er tientallen jongeren die zich als onafhankelijke politici verkiesbaar hadden gesteld; of zij de jongerenstem hebben weten te vergaren is nog niet duidelijk.

En dan tenslotte dat miljoen (en meer) stemmen van de KDP. Wat niet in zetels wordt omgezet, maar de Barzani’s wel macht en aanzien zal geven en dat niet kan worden genegeerd. Wat dat voor de formatie betekent moet nog blijken, maar de partij zal het zeker willen gebruiken, om te beginnen om een stem te hebben in de formatie.

En daarmee zijn verkiezingen die totaal niet interessant leken, toch nog een beetje leuk.

Waardeer dit artikel!

Dit artikel las je gratis. Vond je het de moeite waard? Dan kun je jouw waardering laten zien door een kleine bijdrage te doen. Als veel lezers dit doen, kan ik artikelen blijven schrijven over het Midden-Oosten.