Somaliland herinnert anderen aan onafhankelijkheidswens

Israël erkende Somaliland als onafhankelijk land. Waarom eigenlijk, en waarom dan niet de Koerden, of nog beter, de Spaanse regio Catalonië? Wie bepaalt of koloniale grenzen geldig blijven?

Door Judit Neurink

Het kwam uit de lucht vallen: de erkenning door Israël van de onafhankelijkheid van Somaliland. Onder gejuich van de Koerden en Taiwan, die zelf soortgelijke ambities hebben en het recht op zelfbeschikking benadrukken. Het werd gevolgd door de aankondiging dat Somaliland onderdeel wordt van de Abraham Akkoorden, en dat de president daarvoor binnenkort de VS bezoekt om bij president Trump de handtekening te gaan zetten.

Dat de VN Veiligheidsraad een spoedvergadering aankondigde over die erkenning, bevestigde die indruk. Want de EU en 21 islamitische landen verklaarden zich tegen de erkenning. Waaronder ook de Palestijnen, die toch zelf een onafhankelijke staat willen, maar in hun afwijzing verklaren door te stellen dat ‘de eenzijdige erkenning van een staat door een andere in strijd is met de internationale wetten’. En Turkije, dat goede banden onderhoudt met Somalië.

Laten we even kijken wie er niet tegen zijn: de Arabische Emiraten, Bahrein en Marokko (die Abrahamsakkoord met Israël hebben). Daarnaast Kenia en Ethiopië die zich niet door Somalië tot een veroordeling lieten aanzetten. Hoewel het niet de minste landen zijn, is het toch maar een handjevol. Is dat voldoende om Somaliland te helpen op weg naar de brede erkenning die het zoekt?

En kwam het allemaal wel echt uit de lucht vallen? De vraag zou eigenlijk moeten zijn: hoezo een spoedvergadering over wie er Somaliland erkent – dat al sinds 1991 feitelijk onafhankelijk is?

Kolonie

Even een korte samenvatting van de geschiedenis: Somaliland was een Britse kolonie die in 1960 onafhankelijkheid kreeg (met erkenning van 35 landen). Kort daarna ging het er echter mee akkoord samen te gaan met voormalige Italiaanse kolonie Somalië.

Het was geen gelukkig huwelijk, en in 1991 besloot Somaliland toch liever alleen verder te gaan. Wat het kwam te staan op militaire actie vanuit Mogadishu waar de radicale islam in toenemende mate voet aan de grond kreeg. Onder leiding van dictator Siad Barre werd een poging gedaan de Isaaq clan, de grootste stam van Somaliland, met de luidste kritiek uit te moorden. Zo’n 80 procent van de hoofdstad Hargeisa werd daarbij in puin gelegd.

Nadat de Somaliërs hun dictator eruit hadden gegooid, wist Somaliland op te krabbelen en uit te groeien tot een democratie waar regelmatig verkiezingen worden gehouden, en waar de haven Berbera aan de Rode Zee voor voorspoed zorgt. De radicale groepen en piraten wisten ze buiten de deur te houden.

Het was een goede beslissing. Want Somalië zelf werd een broeinest van radicale islam. Tussen de 350.000 en 1 miljoen mensen kwamen sinds 1991 om, 2,6 miljoen Somaliërs zijn ontheemd en 3,5 Somaliërs lijden honger.

Eerste

In 1990 was Israël ook al de eerste die de VN wees op de gruwelijkheden die Somalië uitvoerde in Somaliland. Inmiddels heeft de Israëlische president Netanyahu aangekondigd dat Israël nauw met Somaliland gaat samenwerken op het gebied van landbouw, gezondheid, technologie en economie.

In Somaliland werd dat massaal gevierd (en hier nog een video), ondanks de waarschuwing van sommige analisten dat het de Somalilanders alleen maar problemen kan brengen.

Toch lijken de voordelen voor Israël op dit moment groter dan die voor Somaliland. En daarbij speelt de strategische positie van Somaliland een grote rol. Aan de Golf van Aden en dus de Rode Zee, met een diepe zeehaven en een extreem lange landingsbaan – tegenover vijanden in Yemen, de Houthi’s en iets verderop Iran. Beide hebben tal van aanvallen uitgevoerd op Israël, maar ook op schepen op zee.  Belangrijk om te melden is dat de Israëlische stad Eilat aan de Golf van Aqaba helemaal aan het andere eind van de Rode Zee ligt.

Er zijn satellietbeelden die lijken te bewijzen dat Somaliland de afgelopen maanden bij het vliegveld van Berbera twaalf ondergrondse hangars heeft gebouwd voor vliegtuigen en drones. Terwijl de regio die zelf momenteel niet bezit. Worden hier wellicht Israëlische troepen gestationeerd? Waarmee de vraag opdoemt hoelang het dan duurt voordat Somaliland doelwit gaat worden van Houthi’s die zich aan de overzijde van de Golf van Aden bedreigd voelen.

Kritiek

En hoewel de erkenning op prijs wordt gesteld in de VAE en Ethiopië, is er veel kritiek in andere mogelijke partners voor de Abraham Akkoorden. Saoedi-Arabië heeft al laten weten dat de move schadelijk is voor zijn bilaterale relaties met Israël. En dan is er de kwestie dat Israël zich mengt in een intern conflict in een land – want hoewel Somaliland in 1960 was erkend, is het daarna wel jarenlang onderdeel van Somalië geweest. En dat dan na de scherpe Israëlische kritiek op landen die de Palestijnse staat hebben erkend.

En de grote vraag is toch wel: als de erkenning geen navolging krijgt, en Somaliland geïsoleerd blijft, wat schiet Israël er dan mee op?

Daar staat weer tegenover dat analisten menen dat India het voorbeeld gaat volgen, en dat Netanyahu grote druk op Trump uitoefent om dat ook te doen. De Republikeinse senator Ted Cruz heeft er ook al bij Trump op aangedrongen.

Maar dan doemt er een andere even nijpende vraag op. Waar verdient Somaliland de erkenning aan, in verhouding tot andere regio’s die er ook naar verlangen? Ik noemde de Koerden al, die zich in Irak in 2017 al eens in grote meerderheid uitspraken voor onafhankelijkheid. En Biafra wil ook graag geheel onafhankelijk worden van Nigeria. Wie bepaalt of grenzen die vaak vanuit koloniale motieven zijn getrokken, blijvend moeten zijn?

Stabiel

Israël zegt dat het Somaliland heeft erkend vanwege het feit dat zichzelf al decennialang zelf bestuurt, stabiel is en van strategisch belang is. Voor welke andere volkeren en regio’s geldt dat niet ook? Hoe zit het bijvoorbeeld met Catalonië (dat los wil van Spanje)?

Het zijn altijd de belangen die de doorslag geven. Hoewel de Koerden op veel plekken steun krijgen voor hun onafhankelijkheidsstreven, wil niemand zich er echt aan branden. Want Irak, Iran, Turkije en Syrië zijn allemaal tegen. En daarmee ook hun bondgenoten. Zelfs Israël, dat goede banden onderhoudt met de leiders van de Koerdische Regio van Irak, durft dat niet aan. En ook Catalonië krijgt het binnen de EU niet voor elkaar want andere Europese landen willen niet dat hun eigen regio’s het voorbeeld navolgen.

Voor Israël is de erkenning van Somaliland interessant omdat het een land is met een moslimmeerderheid, dat strategisch gelegen is en als onderdeel van de Abraham Akkoorden een interessante (militaire) partner kan zijn. Maar de lakmoesproef is of Washington zich aansluit bij het initiatief.  Want alleen dan zullen ook andere landen over de brug komen.

En dan kan eindelijk misschien ook de discussie worden gevoerd of grenzen die door koloniale machten zijn getrokken, al die jaren later nog steeds geldig moeten blijven. Want één ding heeft de erkenning wel veroorzaakt: meerdere volkeren en regio’s zijn zich nu hyperbewust van hun wens om het voorbeeld van Somaliland te kunnen volgen.

Waardeer dit artikel!

Dit artikel las je gratis. Vond je het de moeite waard? Dan kun je jouw waardering laten zien door een kleine bijdrage te doen. Als veel lezers dit doen, kan ik artikelen blijven schrijven over het Midden-Oosten.