Pas op: ISIS terug van niet weggeweest

Opeens is de terreurgroep ISIS er weer. En zelfs twee keer in een paar dagen met bloedige aanslagen. Zijn dat incidenten; want de radicale groep was toch al jaren geleden verslagen in Irak en Syrië?

door Judit Neurink

Helaas: ISIS is er niet weer, maar nog steeds. De terreurgroep is nooit weggeweest, en in Syrië zijn er nog regelmatig incidenten en meldingen van arrestaties van leden. Het is ook niet vreemd dat een van de incidenten daar plaatsvond. Bij een gezamenlijke actie van Syrische veiligheidsmensen met Amerikaanse soldaten vielen drie doden.

De Amerikanen werken daar in de strijd tegen ISIS alweer jaren samen met de Koerden. De Amerikanen hebben er ook voor gezorgd dat er een nieuwe gevangenis kwam voor ISIS-gevangenen. Onlangs sloot Damascus zich aan de bij wereldwijde coalitie tegen ISIS. En sinds de val van Assad proberen de Amerikanen in die strijd meer samen te werken met de Syrische regering en het Syrische leger.

In dat kader was er een gezamenlijke patrouille van Syrische en Amerikaanse veiligheidsmensen in Palmyra. Daarbij opende een Syrische militair het vuur en kwamen twee Amerikanen en hun tolk om. De dader, die ook dood werd geschoten, zou op de nominatie hebben gestaan om te worden ontslagen vanwege zijn radicale overtuiging. Hij kwam van ISIS toen hij zich bij het leger aansloot en bevond zich op een plek waar hij niets te zoeken had toen hij toesloeg.

Selectie

Behalve kritiek op het selectieproces, is er ook veel kritiek op de samenstelling van het nieuwe Syrische leger.  Dat is immers grotendeels opgebouwd uit oud-strijders, met name van HTS, de militie waarmee de huidige president een jaar geleden Damascus binnentrok. Het verleden van de meeste militairen ligt bij radicale moslimgroepen, waarbij de voorganger van HTS, Al-Nusra, in 2016 met Al-Qaida brak. Tussen HTS en ISIS is jarenlang animositeit geweest, maar Al-Nusra stond aanvankelijk heel dicht bij ISIS.

Na de val van het ISIS-bolwerk Raqqa in 2017 sloten honderden ISIS-strijders zich in Idlib aan bij HTS en verklaarden hun trouw aan HTS-leider Jolani, de huidige president Al-Sharaa. Daarmee verdwenen echter niet de radicale denkbeelden. Een aantal ISIS’ers zal ook zijn overgelopen omdat het de enige kans was om te overleven, zonder hun affiliatie echt op te geven.

Feit is dat de Amerikanen jarenlang zonder problemen in Syrië hebben samengewerkt met Koerdische troepen, en dat ze bij de eerste stappen die ze samen met het Syrische leger maakten meteen verraden werden, zoals een van de betrokken Amerikaanse militairen vaststelde.

In de VS haastte president Trump zich te benadrukken dat ISIS achter de aanslag zat (en daarmee het Syrische leger vrij te pleiten), terwijl vanuit Damascus president Sharaa zijn medeleven aanbood voor de dood van de Amerikaanse militairen.

De vraag is wat het incident betekent voor Trumps voornemen om militairen terug te trekken uit de regio; er zijn er in Syrië nog duizend over van de 2000 van een jaar geleden. Een versnelde terugtrekking zou ISIS juist in de kaart spelen.

Australië

Waar ISIS de aanslag in Syrië niet formeel heeft opgeëist (wat het overigens ook niet altijd doet), drapeerden de daders bij de tweede aanslag, in Australië, de zwarte ISIS-vlag over hun auto voor ze op pad gingen. Bij die aanslag op Joodse aanwezigen bij een Chanoeka-viering in een park bij Bondi Beach in Sydney vielen 15 doden en tientallen gewonden.

De twee daders, een vader en zoon met wortels in India, hadden in november de Filippijnen bezocht, en daar vermoedelijk contact gehad met de ISIS-groep die er actief is. Van de zoon was al een paar jaar bekend dat hij radicale sympathieën had; hij zou een regelmatig bezoeker zijn van een moskee in Sydney met een radicale imam.

Vanuit de Arabische wereld komt al een tijdlang de oproep aan het Westen om op te treden tegen de Muslim Brotherhood, de moederorganisatie voor de jihadistische islam. Met name de Emiraten hebben zich er sterk voor gemaakt, en zelf het voorbeeld gegeven dat inmiddels door de VS is gevolgd. Ook in Egypte is de beweging, die daar een paar jaar geleden nog aan de macht kwam, inmiddels verboden. Al-Qaida en ISIS hebben hun wortels in de beweging, net als de Palestijnse groepen Hamas en Islamitische Jihad.

ISIS lift al een tijdje mee op de woede onder moslims over de Israëlische militaire campagnes tegen Hezbollah en Hamas, nadat de laatste tijdens een bloedige operatie op 7 oktober 2023 honderden Israëliërs doodde of ontvoerde. Daarmee is het antisemitisme wereldwijd toegenomen. Bij veel pro-Palestijnse betogingen wordt ook met jihadist vlaggen en die van ISIS gezwaaid – bij een daarvan zou onlangs de jongste dader van het bloedbad in Sydney hebben meegedaan.

IJsberg

De twee ISIS-aanslagen vormen een topje van een ijsberg. Vaak horen we niet dat aanslagen worden verijdeld. Maar van twee werd het bekend: een aanslag op een Duitse kerstmarkt kon worden voorkomen. En in Polen werd een rechtenstudent opgepakt die een ISIS-aanslag wilde uitvoeren.  Israëlische inlichtingendiensten waarschuwen dat Sydney zeker niet het laatste doelwit zal zijn van radicale groepen en personen.

ISIS bestaat sinds 2019 niet meer als een centrale organisatie, maar ze weet nog steeds aanhangers te verwerven en die tot aanslagen te bewegen. Hier zijn wat cijfers van het aantal aanslagen dat ISIS de afgelopen jaren wereldwijd heeft opgeëist (terwijl dat ze in Syrië lang niet altijd doet). In 2019: 3460. In 2020: 3033. In 2021: 2700. In 2022: 1986. In 2023 even wat minder: 912. In 2024 toch weer meer: 1388 En dit jaar (tot 11 december) al 1101. De neergaande trend is duidelijk omgebogen naar een opgaande.

Directeur Clarke van het Soufan Centrum klaagt erover hoe vermoeiend het is om steeds maar weer te moeten blijven waarschuwen voor het gevaar dat ISIS vormt.  Net als hij voel ik me soms als een vastgelopen langspeelplaat. Maar met de emoties over de Gaza-oorlog, de soms gewelddadige demonstraties in verband daarmee en het tegelijkertijd toegenomen antisemitisme, en dat in combinatie met een Amerikaans beleid om troepen uit Syrië en Irak weg te halen, kan dat gevaar niet worden onderschat.

Waardeer dit artikel!

Dit artikel las je gratis. Vond je het de moeite waard? Dan kun je jouw waardering laten zien door een kleine bijdrage te doen. Als veel lezers dit doen, kan ik artikelen blijven schrijven over het Midden-Oosten.