Onthullingen over martelen en doden door Iraakse milities

Onthullingen van een buitenlandse wetenschapper over martelingen tijdens haar 2,5 jaar gevangenschap bij de Iraakse militie Kataib Hezbollah brengen Bagdad in verlegenheid. Maar willen en kunnen Iraakse politici nog wel iets doen aan de epidemie van geweld die sjiitische milities ontketend hebben?

Door Judit Neurink

Ruim negenhonderd dagen zat de 38-jarige wetenschapper Elizabeth Tsurkov in Irak vast als gijzelaar van de pro-Iraanse militante groep Kataib Hezbollah. Voor een Amerikaanse universiteit deed ze in Irak onderzoek naar de populaire beweging van de sjiitische geestelijke Moktada al-Sadr. Ze reisde op haar Russische paspoort, liet haar Israëlische thuis en ging sjiitische milities uit de weg. Toch plukte een daarvan haar op een dag in maart 2023 van de straat in Bagdad.

In de maanden daarna werd ze geslagen (‘als een boksbal gebruikt’) en op allerlei manieren gemarteld, ook met stroomschokken en seksueel, zo beschrijft ze een paar maanden na haar vrijlating (op 9 september) in gesprek met de New York Times. De militieleden waren agressief en sadistisch, en probeerden haar tot bekentenissen te dwingen. Dat ze eigenlijk een spion was en voor de Mossad werkte, bijvoorbeeld. Dokters zijn bang dat ze blijvende lichamelijke schade heeft opgelopen.

Tsurkov besloot al tijdens haar gevangenschap dat ze het verhaal later met alle pijnlijke details zou vertellen. Het was haar plicht tegenover andere slachtoffers om ‘het sadisme en de gemeenheid te onthullen’, vond ze. ‘Ik weet dat bijna alle slachtoffers van Iraakse milities zich niet kunnen uitspreken: de milities hebben hen gedood of ze zijn in Irak of hebben familie in Irak en worden daarom nog steeds bedreigd door de milities.’ En zij ontsnapte, is veilig in Israël en kan dus spreken.

Verkiezingen

De publicatie komt op een interessant moment: een kleine week voor de Iraakse parlementsverkiezingen. Waarbij de Iraakse premier Sudani zich opwerpt als de man die voor de recente opbouw heeft gezorgd en als eerste premier in decennia een tweede termijn verdient. Terwijl er een historische lage opkomst wordt verwacht, want Irakezen hebben geen enkel vertrouwen meer in de democratie, omdat die in Irak betekent dat de politieke elites posities en geld rondpompen.

De macht van de milities is nauwelijks een onderwerp. Maar uit het relaas van Tsurkov blijkt dat de premier gaan enkele macht heeft over pro-Iraanse milities, die wel betaald worden door Defensie in Irak maar volkomen loyaal zijn aan Iran. Terwijl veel Irakezen een einde eisen aan de macht van de milities, die steeds meer een staat binnen de staat vormen, probeert Sudani hen te vriend gehouden. Hij heeft immers gezien had hoe zijn voorganger Mustafa al-Kadhimi werd tegengewerkt vanwege zijn beleid om de macht van de milities en daarmee Iran terug te dringen. Dat ook Iraakse burgers slachtoffer worden van het geweld van die milities, blijft onbesproken.

Tsurkov heeft haar vrijlating vooral te danken aan president Trump, die een afgevaardigde stuurde die weet hoe het werkt binnen de milities in Irak. De Amerikaanse Chaldees Mark Savaya, die inmiddels de officiële gezant voor de VS in Irak is, wist haar met een combinatie van dreigen en netwerken uiteindelijk vrij te krijgen. Een van zijn opdrachten als gezant is om Bagdad ervan te doordringen dat de milities ontmanteld moeten worden, als de Irakezen geen nieuwe Amerikaanse bommen (op die groepen) over zich af willen roepen.

Niet alleen

Opvallend genoeg blijkt uit de vele reacties in het Arabisch op Tsurkovs (Arabische) post op Twitter/X over haar beproeving dat ze bepaald niet alleen staat. Velen verzetten zich tegen de invloed van Iran. Maar voor Teheran is het buurland na het onthoofden van Hezbollah, de val van Syrië en het verlies van Hamas in feite nog de enige overgebleven schakel in de As van Verzet.

De Iraakse premier doet te weinig tegen die pro-Iraanse milities, die sinds het verslaan van de terreurgroep ISIS (waarvoor ze waren opgericht) alleen maar gegroeid zijn, tot zo’n 300.000 man.  Die overwegend anti-Amerikaans zijn, en vooraleerst trouw aan hun militie en Iran. Een militielid dat kandidaat is bij de verkiezingen klopte zichzelf tijdens de campagne zelfs op de borst omdat hij Amerikanen en Italianen ontvoerd zou hebben.

Behalve oproepen (aan Sudani, maar ook de VS en Israël) om ‘deze schurken te elimineren, samen met alle smerige milities van de PMF’ kwamen er vooral ook reacties van herkenning. ‘Velen van ons hebben familieleden en geliefden verloren aan deze criminele bendes die gesteund worden door Iran. We waarderen de moed en eerlijkheid waarmee je hen ontmaskert.’

Er zijn tal van verhalen over vergelijkbare ervaringen. Over een reporter die al sinds 2022 vermist wordt, toen hij live verslag deed voor de camera, bijvoorbeeld. Iemand die zegt zelf opgepakt te zijn door een militie, bij wie de nagels zijn uitgetrokken om een bekentenis te krijgen, die vrijkwam door 40.000 dollar te betalen maar wiens broer stierf tijdens de martelingen. Mij doet het denken aan de bevriende Iraakse wetenschapper die wekenlang verdween na kritiek op het waterbeleid van de overheid en nooit iets heeft losgelaten over die beproeving.

Vrouwen

Tijdens de zogenaamde Oktober Revolutie (2019), toen Iraakse studenten in opstand kwamen tegen de corruptie van de regering en de armoede, werkloosheid en gebrek aan stroom en water waartoe dat leidde, waren ook milities actief. Ook toen zijn er ontvoeringen geweest, met name die van jonge vrouwen waren bedoeld om angst te zaaien. De milities ‘zijn de smerigste mensen die in Irak bestaan, en zelfs in de hele Arabische wereld, en daarom moet je een campagne tegen hen beginnen,’ schrijft een vrouw aan Tsurkov op Twitter/X.

Iemand anders beschrijft de leden van Kataib Hezbollah als ‘laffe terroristen zonder enige moraal of waarden’ die zeggen dat ze in de naam van religie en geloof handelen, terwijl de Iraakse regering hun misdaden toedekt.

Een ander schrijft dat Tsurkovs ontvoering en vrijlating toch ook ‘een straaltje aan hoop’ betekent voor de ‘vele ontvoerden en vermisten, omdat de wereld daardoor te weten komt ‘hoe de Iraakse burger leeft die de Iraanse invloed over zijn land afwijst’. Nog iemand anders heeft de hoop dat de onthullingen ‘het begin van het eind zijn van hun misdaden en beestachtigheid’. Ze zullen de Iraakse regering ernstig in verlegenheid brengen, voorspelt een ander.

In het gesprek maakt Tsurkov duidelijk dat al haar zogenaamde ‘bekentenissen’ vals waren. ‘Dank je voor het aantonen dat marteling makkelijk leidt tot valse bekentenissen,’ schrijft iemand. In een schaamtecultuur als die van Irak, waar marteling ook in gevangenissen nog veel wordt toegepast om bekentenissen af te dwingen, komen maar weinig slachtoffers naar buiten met dit soort ervaringen.

Spion

Maar natuurlijk is er ook iemand die haar erop wijst dat wat ze ook beweert, ze voor de meeste Irakezen toch een Israëlische spion is, en burgers wijzen dat af. Irak is al sinds de oprichting van Israël in 1948 in oorlog met die staat. Het feit dat op direct contact met Israëliërs hoge straffen staat, leidt alleen maar tot meer geruchten over spionage en het infiltreren van Israëliërs in Irak. Tsurkov deed ook nog eens onderzoek naar een van de meest anti-Israëlische sjiitische leiders in Irak.

Irak heeft een verleden van martelingen en geweld. Het regime van de in 2003 verjaagde dictator Saddam Hoessein was gebaseerd op geweld en angst. Duizenden zijn erdoor getraumatiseerd. Toch gebruikte de terreurgroep ISIS hetzelfde recept toen het in 2014 een derde van Irak bezette en een kalifaat uitriep. En hoewel de Iraakse staat van na 2003 dit soort onderdrukking afzwoer, is de echo van het verleden bepaald niet verstomd.

Dat is waar het sadisme en de gewelddadigheid van militieleden vandaan komt. Trauma’s worden doorgegeven in de genen, zoals we inmiddels weten. En getrainde en gewapende strijders die werkloos worden leveren problemen op.

Dat is echter geen excuus om er niets tegen de doen. De overheid in Bagdad is op de hoogte van de vele misdragingen van de milities, en in verlegenheid gebracht door de onthullingen van Tsurkov. Maar is ook te bang voor gewelddadige reacties (en de toorn van Iran) om ertegen op te treden.

Cirkel

Dat belooft ook weinig goeds voor de verkiezingen van 11 november, waarbij politici en hun milities totaal door elkaar lopen. Veel Irakezen hebben het geloof verloren dat het ooit verandert. Een lage opkomst is goed voor sjiitische partijen, die hun achterban wel naar de stembus weten te jagen. En vasthouden aan hun milities, die immers ook deels garant staan voor hun macht. En zo is er weer eens een cirkel van geweld die voorlopig zeker niet doorbroken zal worden.

Waardeer dit artikel!

Dit artikel las je gratis. Vond je het de moeite waard? Dan kun je jouw waardering laten zien door een kleine bijdrage te doen. Als veel lezers dit doen, kan ik artikelen blijven schrijven over het Midden-Oosten.