Libanon schaft als eerste in het Midden-Oosten de doodstraf af

Libanon heeft de doodstraf afgeschaft. Als enige land in het Midden-Oosten, en op een moment dat Syrië een doodvonnis heeft uitgesproken tegen ex-president Assad en zijn broer, en dat er in Iran meer executies worden  uitgevoerd dan ooit.

Door Judit Neurink

Het Libanese parlement heeft een voorstel om de doodstraf uit de Libanese wet te schrappen en te vervangen door levenslange celstraf (met zware dwangarbeid) aangenomen, met vrijwel alleen de parlementsleden van Hezbollah als tegenstemmers. Het kabinet en de president moeten het nog goedkeuren, maar hebben verklaard dat te zullen doen. Daarmee is Libanon het 114de land dat de doodstraf afschaft.

Overigens voert het land al ruim twintig jaar geen doodsvonnissen meer uit. De rechters delen ze nog wel uit, en volgens Amnesty International zijn er nog 85 mensen die op de dodenlijst staan. Hun vonnissen worden omgezet in levenslang. De toevoeging ‘met zware dwangarbeid’ moet niet al te letterlijk worden genomen, ook dat soort vonnissen zijn al jarenlang niet meer uitgedeeld.

Libanon is het tweede land van de (22 leden van) de Arabische Liga dat deze stap neemt; Djibouti ging haar daarin voor. Wel zijn er Arabische landen die een moratorium handhaven, zoals Libanon al deed. Algerije, de Comoren, Mauritanië, Marokko en Tunesië hebben al meer dan tien jaar geen doodsvonnissen uitgevoerd.

Anderzijds zijn er nog recent mensen geëxecuteerd in Saoedi-Arabië, Irak, Jemen, Egypte en Somalië. Waarbij Iran en Saoedi-Arabië samen met China de ranglijst van landen die de meeste executies uitvoeren aanvoeren.

Sharia

Islamitische landen baseren de doodstraf op de sharia, de islamitische wetten, een van de redenen waarom Hezbollah tegen is. En waarom er in Iran veel executies zijn, al heeft het feit dat er sinds maart al 56 mensen zijn opgehangen vooral ook (in 27 gevallen) te maken met de protesten van eerder dit jaar. Die executies zijn vooral bedoeld als afschrikking om nieuw verzet en protesten te voorkomen.

De meeste doodvonnissen hebben een relatie met drugs, terrorisme, politiek activisme of verzet. In Irak zijn de meeste executies de afgelopen jaren uitgevoerd in verband met deelname aan de terreurgroep ISIS, die in 2014 een derde van het land bezette en pas drie jaar later kon worden verjaagd. Vrijwel alle ISIS-leden die in Irak gevangen zitten zijn onder de Iraakse terreurwetgeving berecht die weinig alternatieven biedt voor de doodstraf.

In Libanon is de beslissing om die af te schaffen het resultaat van een lange discussie, waarbij het feit dat de gevangenissen overvol de beslissing niet positief beïnvloedde.  Daarom werd die een dag later gevolgd door een amnestiewet, waardoor honderden gevangenen zullen vrijkomen en de gevangenissen worden ontlast. Ook daar is weer kritiek op, want er komen ook mensen vrij die vastzaten wegens terreurdaden.

Syrië

Het contrast met Libanons buurlanden is groot. In Syrië is de gevluchte dictator Bashar al-Assad samen met zijn broer Maher recent bij verstek ter dood veroordeeld voor wat zij het land hebben aangedaan. Tot grote vreugde van veel Syriërs, al is de kans dat Rusland hen uitlevert nihiel.

Maar niet iedereen is er blij mee; nogal wat Syriërs hadden de gehate leider in Syrië publiekelijk terecht willen zien staan voor de verschillende misdaden die hij op zijn geweten heeft – in navolging van wat er gebeurd is met de Iraakse dictator Saddam Hoessein.

Overigens overweegt Libanon nu om geen Syriërs meer uit te leveren die worden gezocht wegens oorlogsmisdaden en die in Syrië de doodstraf kunnen krijgen– omdat die doodstraf ook door het nieuwe Syrische regime is gehandhaafd.

In het andere buurland, Israël, is juist in maart besloten de doodstraf in te stellen voor ‘terroristen’: voor aanvallers van Hamas en Palestijnen die betrokken waren bij de ontvoering van Israëliërs tijdens de aanval van 7 oktober 2023. In het Israëlische parlement waren er geen tegenstemmen.

Al hebben mensenrechtenorganisaties zich tegen de wet uitgesproken omdat die alleen voor Palestijnen geldt, niet voor Joodse Israëliërs. Familieleden van Israëliërs die op 7 oktober zijn ontvoerd en/of vermoord spraken zich er meestal wel voor uit.

Eichmann

Israël had de doodstraf in 1954 juist afgeschaft, behalve voor oorlogsmisdaden. Onder die noemer werd Nazi Adolf Eichmann in 1962 na een publiek proces veroordeeld en geëxecuteerd.

Voor Libanon opent het afschaffen van de doodstraf mogelijkheden om zes jaar na de rampzalige explosie in de haven van Beirut (gedeeltelijke) gerechtigheid te krijgen. Want daarmee kan Bulgarije een staatsburger aan Beiroet uitleveren die wordt gezocht in verband met de explosieven die tot die ramp leidden. Dat weigerde Sofia tot nog toe vanwege de doodstraf die in Libanon nog gold.

‘We kunnen misdaad niet oplossen met misdaad, of met geweld een einde maken aan geweld,’ zei mensenrechtenactivist Oragit Younan tegen de BCC. Met de Libanese Associatie voor Mensenrechten leidde hij de dertigjarige strijd voor de afschaffing van de doodstraf. Refererend aan de strijd tussen Israël en Hezbollah in het zuiden van Libanon, voegde hij eraan toe dat Libanon ‘in oorlog is, en mensen worden dagelijks gedood, dus zelfs in deze situatie kunnen we vechten voor mensenrechten, en winnen. We kunnen het voorbeeld zijn voor anderen.’

Waardeer dit artikel!

Dit artikel las je gratis. Vond je het de moeite waard? Dan kun je jouw waardering laten zien door een kleine bijdrage te doen. Als veel lezers dit doen, kan ik artikelen blijven schrijven over het Midden-Oosten.