Laten Iraanse Koerden zich verleiden door Trump?

De Amerikanen willen de Koerden gebruiken in hun strijd tegen het Iraanse regime. En leveren hen met die bekendmaking uit aan de wraak van Teheran. Maar de Koerdische vrijheidsdrang is sterker dan het verleden van Amerikaans verraad.

Door Judit Neurink

Gaan de Koerden zorgen voor de val van het Iraanse regime in Teheran? Dat is de indruk die Amerikaanse media wekken met hun onthulling dat Washington Iraans-Koerdische groepen gaat voorzien van wapens. Maar is het echt zo simpel?

Niet dat het een primeur is: Iraakse Koerden werkten met de Amerikanen samen bij de invasie van 2003 en de val van Saddam Hussein. Het was zelfs een Koerdische eenheid die de ondergedoken Iraakse dictator negen maanden later oppakte. En tijdens de oorlog tegen de terreurgroep ISIS speelden de Koerden in zowel Irak als Syrië een belangrijke rol, vaak in nauwe samenwerking met Amerikaanse militairen.

Over hun inzet in Iran gaan veel berichten rond, deels vals. Feit is dat de Amerikanen met bombardementen op posities van het Iraanse leger en de Revolutionaire Garde langs de Iraans-Iraakse grens een operatie lijken voor te bereiden. Feit is ook dat president Trump contact heeft gehad met belangrijke Koerdische leiders. CNN meldt ook nog eens de aankoop van vijftig Toyota Land Cruisers door een lid van een Iraanse verzetsgroep in de Iraaks-Koerdische hoofdstad Erbil.

Daarentegen geeft het feit dat de bemoeienis van de CIA met de Iraanse Koerden via Axios en CNN is uitgelekt  te denken. Want daarmee loopt niet alleen de operatie gevaar, maar het vergroot ook het risico dat de Koerden in Iran lopen, en die in Irak. Die laatste zijn toch al dagenlang doelwit van Iraanse bommen, en dat is sinds de media-aandacht sterk toegenomen. Ook al hebben Iraakse Koerden op alle niveaus ontkend dat ze aan zo’n operatie meewerken.

Gedreigd

Want de Iraniërs hebben met hel en verdoemenis gedreigd als ze dat toch zouden doen. Teheran vermoedt dat de Koerdistan Regio van Irak door Israël is gebruikt voor geheime operaties in Iran, en dat daarvoor Iraanse Koerden zijn ingezet. Die verdenking van banden van Erbil met Israël is niet nieuw en leidde al tot gerichte aanvallen op woningen die Iran aanzag voor verborgen bases van de Israëlische Mossad.

Dat het bericht over Trumps telefoontjes aan Koerdische leiders gelekt is, is vermoedelijk onderdeel van de druk die Washington op de Koerden uitoefent. De Amerikaanse president zou hebben gezegd dat niet meedoen gelijk staat aan met Teheran samenwerken. Anderzijds kan het bedoeld zijn om de aandacht van Teheran af te leiden van een andere, grotere operatie.

De Iraans-Koerdische oppositie verblijft al decennia over de grens in de Koerdistan Regio van Irak. Jarenlang beperkten de meeste van de groepen zich tot het aanzetten tot vreedzaam protest in hun eigen regio. Al was er achter de schermen natuurlijk militaire training, met de Koerdische regering in Erbil was afgesproken dat ze zich alleen vreedzaam zouden opstellen. In ruil daarvoor kregen de meeste van hen ook financiële steun.

PKK

Een uitzondering daarop vormde en vormt PJAK, dat een zus is van de PKK. Officieel althans. In de praktijk loopt dat bij de PKK allemaal door elkaar en werken de strijders uit Turkije, Irak, Iran en Syrië samen. Wat Iran betreft ging dat de afgelopen jaren vooral in de vorm van aanslagen op het Iraanse leger. De kans is groot dat ervaren strijders uit Turkije en Syrië betrokken zullen zijn bij operaties in Iran.

PJAK zou eerder door de Amerikanen zijn ingezet om ISIS-leden die via de bergen van en naar Irak en Iran trokken  te onderscheppen. Dat PJAK op de Amerikaanse lijst van verboden terreurgroepen staat maakte daarvoor geen verschil. Net zomin overigens als bij de strijd tegen ISIS in Syrië, waar de PKK een belangrijk segment vormde van de SDF waarmee de Amerikanen samenwerkten.

Er zijn berichten dat er al sinds vorig jaar wapens binnen worden gesmokkeld in Iraans Koerdistan. Dat de operatie binnen dagen zou beginnen. Dat laatste wordt tegengesproken door een van de leiders van de zes groepen die met elkaar een coalitie hebben gesmeed. Die legt er de nadruk op dat er eerst garanties moeten komen van de Amerikanen. Dat er een no-fly-zone komt, die zich zou moeten uitstrekken tot boven de Iraaks Koerdische Regio.

Want daar worden sinds de berichtgeving niet alleen Amerikaanse doelen aangevallen (het consulaat en twee bases waar Amerikanen gelegerd zijn bijvoorbeeld). Maar ook kampen van de verschillende Iraanse groepen, en woningen van leden erbuiten. Uitkijkposten in de bergen, telecommunicatieposten en een locatie waarvan iedereen in Koerdistan weet dat de CIA er zit, maar waar niemand openlijk over praat.

Milities

De drones en raketten die daarvoor worden gebruikt, komen merendeels niet uit Iran, al heeft Teheran ze natuurlijk wel geleverd. Ze worden afgevuurd door pro-Iraanse milities in Irak, die ontstaan zijn in de strijd tegen ISIS. Inmiddels worden ze betaald door het Iraakse ministerie van Defensie, maar dat doet aan hun loyaliteit aan Teheran niets af. Ze hebben al gezworen dat ze doorgaan met het bestoken van Amerikaanse doelen ondanks verzoeken uit Bagdad om ermee op te houden.

De Iraakse premier Sudani, die zijn positie aan Iran te danken heeft, staat machteloos. Daarmee is er in feite een conflict tussen de Iraakse Koerden en de sjiitische meerderheid in Bagdad.  De Koerden blijven benadrukken dat ze neutraal zijn in de oorlog in Iran, en Bagdad bezweert dat Irak niet gebruikt wordt voor aanvallen op het buurland, maar tegelijkertijd is er al een binnenlandse strijd aan de gang.

Terwijl Erbil peshmerga-troepen naar de Iraanse grens heeft gestuurd om te voorkomen dat de operatie vanaf Iraaks-Koerdische grond wordt uitgevoerd, maken Koerdische journalisten zich op om met de verzetsgroepen mee te reizen naar Iran. Opdat zo’n operatie voor de buitenwereld te volgen zal zijn. En Koerdische militairen deserteren uit het Iraanse leger in afwachting ervan.

Guerrilla

Wat kunnen Koerdische groepen met lichte wapens (vooral Kalasjnikovs en hooguit wat op terreinwagens gemonteerde raketwerpers) uithalen tegen de Iraanse Republikeinse Garde? Het antwoord is redelijk simpel. De Koerden vechten een guerrillastrijd. En dat doen ze met een passie die voortkomt uit hun onderdrukking in Iran en hun droom over vrijheid. Diezelfde passie is er aan de andere kant van de strijd hooguit bij het deel van de Iraanse militairen die vechten vanuit een religieuze overtuiging.

Van de Koerden zal niemand kunnen verwachten dat ze optrekken naar Teheran; hun strijd zal zich beperken tot hun eigen regio, zoals door een leider van een van de verzetsgroepen ook is gecommuniceerd. Sommige Koerden verwachten dat dit ertoe kan leiden dat het Iraanse leger zich terugtrekt om manschappen op andere plekken te kunnen inzetten – zoals ook in Syrië is gebeurd. Meer realistisch lijkt de veronderstelling dat bij een guerrillastrijd de Koerden dorp na dorp en stad na stad zullen moeten bevrijden – waarbij ze dan wel kunnen rekenen op de hulp van het overgrote deel van de bevolking.

Dat laatste zou bepalend kunnen zijn. Het is het scenario van Iraaks Koerdistan in 1991 – voordat Saddam met zijn wraaktroepen de Koerdische gebieden binnenviel en de bevolking massaal de bergen in vluchtte. Daarom ook is Amerikaanse luchtsteun belangrijk, en vooral een paraplu in de vorm van een no-fly-zone die in stand blijft zolang de strijd elders voortduurt.

Dat kost veel inzet van materieel van de Amerikaanse zijde, en het is de vraag of zij die kunnen leveren. In het geval van Iraaks-Koerdistan waren het de Britten en Fransen die de luchtzones bewaakten. Het vooruitzicht daarop lijkt deze keer klein, met name omdat Teheran het strijdveld zo groot heeft gemaakt met luchtaanvallen op de Golfstaten. Maar ook omdat Trump deze oorlog voert buiten elk wettelijk kader.

Droom

Hoe dit afloopt? Ik kan alleen hopen dat de Koerden geleerd hebben van eerdere ervaringen met de Amerikanen, die hen steeds weer in de steek hebben gelaten. Maar ik vrees dat hun hartstochtelijke droom om vrij te zijn en hun bereidheid om daarvoor grote risico’s te nemen, hen toch zullen leiden.

Waardeer dit artikel!

Dit artikel las je gratis. Vond je het de moeite waard? Dan kun je jouw waardering laten zien door een kleine bijdrage te doen. Als veel lezers dit doen, kan ik artikelen blijven schrijven over het Midden-Oosten.