Kidnap Amerikaanse journaliste zet spotlicht op Iraks interne oorlog

In Irak is een interne oorlog aan de gang die bijna niemand wil. Alleen de belangrijkste daders, de pro-Iraanse milities, en Teheran, aan wiens leiband zij lopen. Er is nauwelijks aandacht voor, al vallen er doden en gewonden. Tot een van de milities een Amerikaanse journaliste ontvoerde.

Door Judit Neurink

Je zult maar premier van Irak zijn. Die zit momenteel tussen de vuren en kan zo goed als niets goed doen. Natuurlijk zou hij meer ruggengraad moeten tonen, maar de tragiek is dat hij een land leidt dat met zichzelf in oorlog is.

Het begon met de terreurgroep ISIS – die een erfenis is het omverwerpen van Saddam, en ontstond door de uitsluiting van soennieten door de pro-Iraanse, sjiitische regering van Nouri al-Maliki. Toen ISIS in 2014 een derde van Irak had bezet, vormden sjiitische partijen eigen milities om de groep te bestrijden.

De ISIS-oorlog is bijna tien jaar geleden, maar de milities zijn nooit opgeheven. Pogingen daartoe kwamen niet verder dan dat de militieleden voortaan door het ministerie van Defensie werden betaald, vanuit de gedachte dat ze zo konden opgaan in het Iraakse leger.

Dat gebeurde niet. Ze bleven loyaal aan hun milities, en daarmee aan hun ideologische voorbeeld, Iran. En, ik schreef het al eerder, in de huidige oorlog van de VS en Israël tegen Iran is hun rol als onderdeel van Teherans As van Verzet veel belangrijker dan dat Bagdad hun salaris betaalt. En dus trekken ze niets aan van pogingen van de Iraakse premier Sudani en diens regering om buiten de oorlog te blijven.

Antwoord

Dat leidt tot een interne oorlog waar niemand een echt antwoord op heeft. Milities bestoken Amerikaanse doelen in Irak– of wat zij zien als zodanig. Bijvoorbeeld de Amerikaanse ambassade in Bagdad, het consulaat in Erbil, de bases bij de vliegvelden van Bagdad en Erbil en dichterbij Duhok. Maar ook doelen in Iraaks Koerdistan die daar niets mee te maken hebben. Omdat ze de Koerden zien als vrienden van de VS en Israël.

In een maand zijn daar 14 mensen omgekomen en 93 gewond bij 474 aanvallen met drones en raketten. Zo’n 38 procent daarvan was gericht op Amerikaanse doelen, 25 procent op Iraans-Koerdische en 36 procent op Koerdische burgerdoelen, de peshmerga en een woning van president Nechirvan Barzani. De residency van oud-president Masoud Barzani was maar liefst zes keer doelwit. Slechts een klein deel van de aanvallen kwam rechtstreeks van Iran.

De Amerikanen beantwoordden dat geweld met gerichte aanvallen op de verschillende milities: hun leiders, hun bases, hun voertuigen. In heel Irak. Waarop de milities zijn begonnen ook Iraakse doelen aan te vallen, zoals de Iraaks veiligheidstroepen die spionnen zouden zijn voor de VS en Israël. En zo lokt iedere actie de volgende uit.

Want Sudani’s regering bepaalde – onder druk van de milities – dat het was toegestaan om de Amerikaanse aanvallen te beantwoorden. Sudani’s probleem is de totale verknooptheid van politiek en milities. Voor zijn hernieuwde aanstelling als premier is hij afhankelijk van (de leiders van) dezelfde milities die hij liever had zien opgaan in het Iraakse leger.

Machteloos

Hoe machteloos hij als premier staat weet hij uit ervaring. Want zijn voorganger Kadhimi probeerde de macht van de milities in te dammen en liet een aantal van hen arresteren. Dat moest hij bekopen met een drone-aanval op zijn woning, die duidelijk bedoeld was als waarschuwing. Vandaar dat Sudani nog geen enkele maatregel heeft genomen tegen alle recente illegale daden van militieleden.

En dat hij zelfs niets onderneemt als acties van de milities gericht zijn tegen officiële Iraakse troepen, of tegen de president en de burgers van een onderdeel van Irak. Net zo min als tegen het feit dat honderden militieleden inmiddels naar buurland Iran zijn vertrokken, om daar op te treden bij een eventuele opstand van de Iraanse burgers.

Sudani heeft er nog een probleem bijgekregen. Leden van Ktaib Hezbollah hebben maandag een Amerikaanse journaliste van de straat geplukt in Bagdad. Shelly Kittleson werd op klaarlichte dag gekidnapt door leden van de militie. Ze was overigens gewaarschuwd voor dat gevaar maar had dat genegeerd.

Toen de auto waarin ze zat over de kop ging tijdens de achtervolging die de politie inzette raakte ze gewond, maar de kidnappers slaagden er toch in om er met haar vandoor te gaan. Een ontvoerder kon worden opgepakt.

Soleimani

Ktaib Hezbollah is een van de belangrijkste en meest radicaal pro-Iraanse milities in Irak. Haar leider is ook de secretaris-generaal van de PMF, de paraplu waaronder de milities samenwerken. Haar vorige leider, Al-Muhandis, is samen met de Iraanse generaal Qasem Soleimani in 2020 in Bagdad door een Amerikaanse drone vermoord.

Dezelfde groep kidnapte in 2023 de Amerikaans-Russische onderzoekster Elizabeth Tsurkov en hield haar bijna twee jaar vast. Ze was bedoeld als pion om te ruilen, tot haar Israëlische achtergrond duidelijk werd. Ze kwam uiteindelijk vrij door bemiddeling van en druk door de Amerikanen op de Iraakse regering.

Of dat voor Kittleson ook kan lukken is de vraag, omdat de situatie nu zo anders is. Vrijwel zeker is dat ze gevangen zit op de basis van Ktaib Hezbollah in Surf al-Sakhar. Bovendien lijkt ze met een ander doel opgepakt te zijn dan Tsurkov. De militie wil haar vermoedelijk gebruiken als menselijk schild om Amerikaanse aanvallen op de basis af te wenden. Die hebben de afgelopen weken al behoorlijk wat slachtoffers gekost en schade aangericht.

Gesuggereerd is ook dat haar ontvoering een wraakactie is voor de moord deze week door Israël in Libanon op een met Hezbollah samenwerkende journalist, Fatima Ftouni. Maar daar is geen bevestiging voor, want de Iraakse militie heeft (nog) geen mededelingen gedaan of eisen gesteld.

Voetlicht

De ontvoering brengt wel de onmogelijke situatie in Irak voor het voetlicht. Behalve van Amerikaanse zijde komen er ook uit Bagdad en Koerdistan protesten tegen de actie. Maar meer nog dan het feit dat woningen van de Koerdische president en oud-president zijn aangevallen – die proberen via bemiddeling een diplomatieke oplossing te vinden – toont het de onmacht om een onbeheersbare groep in te tomen.

Iran probeert via de milities de verschillende groepen in Irak tegen elkaar op te zetten. Maar Irakezen leggen de schuld voor het opgelaaide geweld toch nog steeds vooral bij Teheran.

Daarom was het voor de staat Irak ook zo belangrijk dat het Iraakse elftal erin geslaagd is zich te plaatsen voor de Wereldkampioenschappen voetbal. In het elftal is heel Irak vertegenwoordigd. Spelers zijn soennitisch, sjiitisch, christen, Koerd – maar nu zijn ze even vooral Iraaks. Dat blijkt wel uit de manier waarop Irakezen van alle denominaties feest vieren. Het elftal zelf deed dat direct na de overwinning met een keur aan vlaggen: zowel de Iraakse, als de Koerdische en de Assyrische.

Het was voor premier Sudani zelfs aanleiding om twee vrije dagen af te kondigen. Helpt dat een land te verenigen waar eenheid zo ver te zoeken is? Het leidt vooral de aandacht even af van de afgrond waar het land zich naartoe lijkt te bewegen. En van de volgende kwestie: dat het wereldkampioenschap deels plaatsvindt in het land dat toch een deel van de Irakezen momenteel beschouwt als hun grootste vijand.

Waardeer dit artikel!

Dit artikel las je gratis. Vond je het de moeite waard? Dan kun je jouw waardering laten zien door een kleine bijdrage te doen. Als veel lezers dit doen, kan ik artikelen blijven schrijven over het Midden-Oosten.