Kan Syrië wel vrede sluiten met Israël?

Het adagium dat de vijand van jouw vijand je vriend is, is niet weg te denken in het Midden-Oosten. Dat is de enige manier om de berichten te verklaren over contacten tussen Syrië en Israël die nog dit jaar zouden moeten leiden tot een vredesakkoord.

Door Judit Neurink

Op diplomatiek terrein gebeurt er van alles met betrekking tot Israël en Syrië. Bezoeken van de Syrische president Al-Sharaa aan de Verenigde Arabische Emiraten, bijvoorbeeld. Terwijl president Trump de sancties tegen Syrië schrapt, en de HTS-militie waarmee Sharaa Damascus innam van de lijst van terreurorganisaties verwijderde. En anderszijds is er de bankwereld die Syrië terugneemt in het Swift-systeem.

Ook zijn er de Koerden, die onder auspiciën van de Britten en de Fransen in Damascus diepgaand praten over hun rol in het nieuwe Syrië. Waarbij de Amerikanen beloven dat ze met hen tegen de terreurgroep ISIS blijven strijden.

Dan zijn de berichten dat er in stilte de afgelopen maanden is gewerkt aan banden tussen Israël en Syrië niet helemaal vreemd. De VAE hebben immers met beide partijen goede banden. De Israëlische media komen nu met het bericht dat de Israëlische premier Netanyahu en de Syrische president Al-Sharaa elkaar in september voorafgaand aan de Algemene Vergadering van de VN in Washington zullen ontmoeten. En dat ze op het Witte Huis een verdrag willen tekenen dat een eerste stap moet zijn naar een vredes- en normalisatieverdrag tussen de twee oud-vijanden.

Beren

Ja, er lopen nog wel een paar beren op de weg. De Israëliërs zouden bereid zijn om Syrisch grondgebied terug te geven dat ze sinds de val van Assad hebben ingenomen. Maar Damascus eist de Golan Hoogte terug, die Israël al sinds 1967 bezet. Dat is zo lang, en het gebied is strategisch dermate belangrijk, dat de Israëliërs daar weinig voor voelen.

En ja, het gaat wel erg ver dat iemand die ISIS in Syrië heeft opgericht en met Al-Qaida gevochten – organisaties waarvoor Israël een grote vijand is – zo’n vrede gaat sluiten. Al-Jazeera heeft ook al gemeld, bij monde van een Syrische functionaris, dat spreken over zo’n vredesakkoord prematuur is. Eerst moet Israël terug naar het Terugtrekkingsverdrag van 1974.

De Amerikanen willen Syrië echter binnenslepen in de Abraham Akkoorden (die Israël in de eerste Trump-termijn sloot met de VAE, Bahrein, Marokko en Soedan). Net als Libanon en Saoedi-Arabië. Die laatste was al een eind op streek, toen Israël vorige maand de twaalfdaagse oorlog met Iran begon. Dat leidde tot terugtrekkende bewegingen uit Riaad, en nieuwe eisen.

Waarbij het interessant is om vast te stellen dat de toenadering al wel zichtbaar was, toen de Saoedische luchtmacht tijdens die oorlog Iraanse drones onderschepte die onderweg waren naar Israël.

Beleefd

President Al-Sharaa heeft tot nu toe beleefd en diplomatiek geweigerd om toe te treden tot deze set van akkoorden. Ook al weet hij dat normalisatie met het land waarmee Syrië vier oorlogen voerde, goed zou zijn voor de economie, de handel, de veiligheid en de wederopbouw. Wat allemaal inderdaad heel erg nodig is na twaalf jaar burgeroorlog.

Van radicale moslims in Al-Qaida en ISIS weten we hoe pragmatisch ze kunnen zijn. Als iets hen goed uitkomt maar het is tegen de regels, dan worden die regels omgebogen.

Al-Sharaa staat zelf ook bekend als een pragmaticus. En hij weet dat hij de voortdurende Israëlische aanvallen op zijn grondgebied er niet bij kan hebben – naast alle problemen met aanslagen op minderheden, bosbranden en de machtsstrijd onder de verschillende milities waarmee hij al kampt.

Daarom ook wil hij het Koerdische probleem snel oplossen. Dat is niet makkelijk, want de Koerden willen hun autonomie binnen de Syrische staat niet opgeven, terwijl Damascus alleen eenheid wil.

Bedreigingen

En dan zijn er de bedreigingen van buiten. ISIS, die christenen en alevieten aanvalt en probeert jihadisten te werven die Al-Sharaa verwijten van de rechte weg te dwalen. En nog bedreigender is dat Iran probeert terug te keren, door Hezbollah-cellen in Syrië te bewapenen en Iraakse sjiitische milities naar Syrië te sturen.

Die vijand deelt Al-Sharaa met Israël. Dat er op dit moment duidelijk beter voorstaat om Teheran aan te pakken dan hij. Dus als pragmaticus kan hij alleen maar voor zo’n deal zijn. Want nog deze week zijn Israëlische Special Forces Syrië binnengetrokken om Hezbollah aan te pakken in het grensgebied met Libanon.

Maar hij moet het wel overleven, politiek gezien en ook anderzins, want er zijn al meerdere aanslagen op zijn leven verijdeld. En zo’n verdrag zou bepaalt niet populair zijn bij zijn jihadi-achterban. Die moet hij in de hand houden, en hun invloed moet langzaamaan worden geneutraliseerd. Daartoe moet hij instituties bouwen die de decennia van sektarisme, jihadisme, haat en wantrouwen kunnen ontgiften.

Ballen

Kortom: de Syrische president moet veel te veel ballen tegelijk in de lucht houden. Maar hij kan zich niet veroorloven om te kiezen welke hij laat vallen. Terwijl alles met alles te maken lijkt te hebben, sluiten sommige elkaar uit.

Een akkoord met Israël helpt hem de Iraanse invloed tegen te gaan, net als aanvallen van Israëlische zijde op Syrisch grondgebied. Maar het zal een zware aanslag zijn op zijn populariteit binnen de eigen gelederen, zodanig dat zijn positie en leven in gevaar komen.

Misschien is het gewoon nog te vroeg voor zo’n akkoord. Anderzijds is het de vraag of Al-Sharaa later nog zo’n kans krijgt, en of hij wel zonder hulp Iran van het lijf weet te houden. Maar duidelijk is wel, dat druk van de Trump-regering – de Amerikaanse president wil dit vredesakkoord toevoegen aan zijn lijstje voor een Nobelprijs – alleen averechts zal werken.

Wellicht dat er in het geheim afspraken kunnen worden gemaakt vanuit het principe dat de vijand van Israël ook die van Syrië is, en omgekeerd. Maar voorlopig heeft Al-Sharaa thuis te weinig bewegingsruimte om er meer van te maken.

Waardeer dit artikel!

Dit artikel las je gratis. Vond je het de moeite waard? Dan kun je jouw waardering laten zien door een kleine bijdrage te doen. Als veel lezers dit doen, kan ik artikelen blijven schrijven over het Midden-Oosten.