Israël opereerde vanuit Irak bij aanvallen op Iran

Israël opereerde vanaf een geheime basis in de Iraakse woestijn om buurland Iran aan te vallen. Irak is voor schut gezet en haar soevereiniteit geschonden. Het is materiaal voor Hollywood. Maar leidt ook tot respect voor Israël in een regio waar dat van levensbelang is.

Door Judit Neurink

Het leest als een spionage thriller. Zo eentje verzonnen door een goede schrijver, maar waarin alles wat er gebeurt toch net niet echt is. In het geval van de geheime Israëlische operatie in Irak was het dat echter wel.

De Amerikaanse krant Wall Street Journal onthulde dat Israël aan het begin van de jongste oorlog met Iran – in februari, maart – geopereerd heeft vanaf een geheime basis diep verborgen in de omvangrijke Iraakse woestijn. Met andere woorden: het Israëlische leger opereerde wekenlang vanaf grondgebied van een staat die al sinds 1948 vijandig staat tegenover Israël.

Satellietbeelden hebben inmiddels het bewijs geleverd. In de droge rivierbedding van Wad Hamir, niet ver van de grens tussen Irak en Saoedi-Arabië en op zo’n 180 kilometer van de Iraakse (heilige) stad Najaf, is een geïmproviseerde landingsbaan met een lengte van zeker een kilometer aangelegd. De dichtstbijzijnde weg bevindt zich tientallen kilometers verderop. Vanuit de ruimte zijn ook tenten en helikopters waargenomen.

Er waren speciale commando’s gelegerd, maar ook search-and-rescue teams voor het geval Israëlische piloten of andere militairen in handen van de vijand zouden vallen. Deze locatie is door de Israëlische luchtmacht gebruikt als een vooruitgeschoven operationele basis waar toestellen konden tanken en nieuwe wapens laden. Dat betekent Israël vanuit Irak bombardementen kon uitvoeren in Iran, wat tijdswinst opleverde en meer aanvallen tegelijk mogelijk maakte.

Herder

Helemaal ongemerkt ging het niet. Begin maart merkte een herder dat er nogal wat activiteiten waren in de lucht rond de locatie en meldde dat. Het Iraakse leger ging kijken en werd weggejaagd. Dat incident is bekendgemaakt; Irak heeft er zelfs over geklaagd bij de Verenigde Naties. Maar de Irakezen dachten dat het om een Amerikaanse actie ging.

Dit is een verhaal dat filmmakers zal inspireren. Maar het is vermoedelijk groter, want als Israël deze truc in maart wist toe te passen, wat deed het dan aan het begin van de 12-daagse oorlog van juni vorig jaar? Toen waren er meldingen over verdachte activiteit aan de grens van Irak met Syrië. En ook toen gold al dat de Israëliërs hun golf van aanvallen op Iran niet konden uitvoeren zonder een basis die dichterbij hun doelwit lag. Experts zijn nu de satellietbeelden al aan het scannen voor bewijs.

Er blijven nog voldoende vragen. Zoals wat de Saudiërs ervan vonden. Ze moeten die activiteiten vlak over de grens in Irak toch hebben waargenomen? En zo niet, dan is er ook daar sprake van falen. Of dachten zij ook dat het een Amerikaanse operatie was?

Interessant is de reactie uit Bagdad, dat de aanwezigheid van die basis in de woestijn vooral genegeerd had om er niet van beschuldigd te worden dat het met de Amerikanen samenwerkte. Maar toen duidelijk werd dat het om een Israëlische basis ging, kon dat niet meer.

Schoorvoetend gaf ze toe dat het incident uit maart ermee te maken had, maar dat de Amerikanen haar de opdracht hadden gegeven zich er niet mee te bemoeien. Terwijl het ging om vijandelijke activiteiten tegen een bevriend buurland.

Machteloosheid

Hoe verberg je machteloosheid? Door de grootste militaire actie in jaren op te zetten om de ‘soevereiniteit van je land veilig te stellen’. Duizenden Iraakse troepen, aangevuld door pro-Iraanse milities hebben een gebied van 55.000 km2 doorzocht, aanwijzingen gevonden voor de aanwezigheid van de basis waar natuurlijk niemand meer was. Maar de basis en de woestijn zijn weer veiliggesteld.

Het probleem is dat de Iraakse overheid een beetje is als de koning zonder kleren. Terwijl pro-Iraanse milities in opdracht van Teheran honderden aanvallen uitvoerden op doelen in de Koerdistan Regio – vanwege de banden van de Koerden met de VS en (wellicht ook) Israël, was die laatste in het geniep actief vanaf Iraaks grondgebied. De werkelijke dreiging is totaal over het hoofd gezien.

Tegelijkertijd is het Iraakse leger een van de grootste strijdmachten uit de regio, met zo’n miljoen man onder de wapenen. Dat is de optelsom van militairen in het leger en in de milities, plus politie en grenswachten. Irak staat vierde op de ranglijst van landen met de meeste militairen per hoofd van de bevolking.

Probleem dat ook hier zal hebben meegespeeld is dat een groot deel daarvan ‘spooksoldaten’ zijn, die ingeschreven staan maar geen dienstdoen. Ze krijgen betaald om te stemmen (op de partij achter de militie), of dienen alleen zodat de militie hun salaris kan innen.

Misbruik

Nu is het moeilijk om de vele en grote woestijngebieden van Irak in de gaten te houden, zelfs met een goed functionerend leger. Radicale groepen als Al-Qaida en ISIS hebben daar in het verleden ook misbruik van gemaakt met trainingskampen in afgelegen gebied. Maar in de moderne tijd met satellietbeelden en tal van geavanceerde opsporingstechnieken had het Iraakse leger toch niet zo blind mogen zijn als het overduidelijk is geweest.

De Iraakse oud-premier Mohammed Kadhimi benadrukt dat ook in interviews en tweets: deze schending van de Iraakse soevereiniteit vereist nu volledige transparantie van de overheid. Want ‘dit toont een gevaarlijke kwetsbaarheid in controle, besluitvorming en overzicht houden’, tweet hij.

‘Irak kan niet beschermd worden met retoriek of politieke promotiecampagnes, maar veeleer door de opbouw van een staat die over een onafhankelijke nationale besluitvorming beschikt, zijn gezag over het gehele grondgebied doet gelden, de strijdkrachten aan de rechtsstaat onderwerpt en voorkomt dat het land een open arena wordt voor de beslechting van regionale en internationale conflicten.’

Hij had het nog niet gezegd, of de Iraanse Al-Quds-generaal Ismail Qaani meldde zich in Bagdad voor overleg met de leiders van de pro-Iraanse milities. We kunnen ervan uitgaan dat de onthulling over de verborgen Israëlische basis hoog op de agenda zal hebben gestaan. En het voorkomen van een herhaling ervan ook.

Uitgelekt

Wat me uiteindelijk tot de vraag brengt waarom het nieuws over de Israëlische wekenlange aanwezigheid in Irak is uitgelekt. Waarmee de locatie definitief niet meer bruikbaar is als de oorlog wordt voortgezet. Terwijl het incident met de herder immers niet verder was uitgezocht, dus had dit een van de feitjes kunnen blijven die verborgen zouden blijven.

Om dezelfde reden dat de onthulling ervan een afgang is voor Irak, is ze dat ook voor Iran dat dacht de meeste touwtjes in Bagdad wel in handen te hebben. Waar het Israël om gaat, is het projecteren van kracht. De Israëliërs deden dat al eerder, met de ontploffende piepers bij Hezbollah. En met de berichten over hoe de Iraanse ayatollah Khamenei was gelokaliseerd; onder meer door verkeerscamera’s te hacken.

Het gaat om de boodschap aan Iran: wij kunnen troepen en logistieke teams ongemerkt vijandelijk gebied binnenbrengen, wanneer wij dat maar willen. Kijk uit: wij kunnen je altijd overal bereiken. Niet meer via deze basis, maar er komen nieuwe mogelijkheden. En inmiddels werken Israëlische troepen openlijk in de Arabische Emiraten om de daar geïnstalleerde Iron Dome verdedigingssystemen te bedienen.

Kracht

In het Midden-Oosten geeft zwakheid de vijand juist durf en is er waardering en respect voor kracht. Spierballen werken. Exact de reden waarom Iran vasthoudt aan de blokkade van de Straat van Hormuz. En dus zijn alle ogen in de regio op Irak gericht. Hoe gaat Bagdad zich hieruit redden?

Waardeer dit artikel!

Dit artikel las je gratis. Vond je het de moeite waard? Dan kun je jouw waardering laten zien door een kleine bijdrage te doen. Als veel lezers dit doen, kan ik artikelen blijven schrijven over het Midden-Oosten.