Irakezen vechten voor Rusland in Oekraïne

Iraakse sjiitische jongeren gaan naar Oekraïne om daar aan Russische zijde te vechten. Gelokt door grote geldbedragen, en met de hoop dat ze daarna een Russisch paspoort krijgen en naar Europa kunnen doorreizen. Maar de dood is een waarschijnlijker optie.

Door Judit Neurink

Als er een deur sluit, gaat er elders wel weer eentje open. Omdat het steeds moeilijker wordt Europa te bereiken en daar asiel te krijgen, kozen duizenden Iraakse jongeren de afgelopen tijd voor de Russische route. En kwamen daarbij terecht aan het front in Oekraïne.

Dat er aan de Russische zijde van die oorlog tal van huurlingen meevechten, weten we. Noord-Koreanen bijvoorbeeld, en zoals collega Bram Vermeulen onlangs onthulde ook veel Afrikanen. Maar dat er Iraakse jongeren meedoen aan de strijd, leidt in Irak tot nogal wat ophef.

Het is een nieuw hoofdstuk in het vervolgverhaal van jongeren die willen ontkomen aan de armoede en hopeloosheid, met name nadat hun heldenrol in de oorlog tegen ISIS was uitgespeeld. Toen de radicaal-soennitische terreurgroep in 2014 een derde van Irak bezette, meldden duizenden sjiitische jongeren zich aan bij de milities die naast het reguliere leger tegen ISIS vochten.

Toen vervolgens in juli 2017 ISIS in Irak verslagen werd verklaard, raakten veel van die jonge mannen werkloos. De overheid deed een poging (een deel van) hen te laten instromen in het reguliere leger, maar dat botste op plannen om uit die milities naar Iraans voorbeeld een republikeinse garde naast het leger te creëren.

Uitzichtloos

Al die wapens en min of meer getrainde, ontevreden mannen vormen in een gemeenschap een risico. Nogal wat van hen raakten aan de drugs, mede omdat ze zich tijdens de strijd al staande hielden met amfetamine. Voor anderen versterkte de uitzichtloze situatie zonder werk en inkomen alleen maar de wens om naar het buitenland te gaan.

Ronselaars voor het Russische leger maakten daar gretig gebruik van. Ze boden de ex-militieleden een aanmeldingsbonus van tien- tot twintigduizend dollar, een maandsalaris van twee- tot drieduizend dollar, het vooruitzicht op een Russisch paspoort, een stukje land en een uitkering aan de familie van 200.000 dollar in geval van overlijden. Dat zijn in Irak hoge bedragen, waar maandlonen van 500 of 600 dollar geen uitzondering zijn.

In het afgelopen jaar zouden al zo’n vijfduizend Iraakse jonge mannen in Russisch uniform terecht zijn gekomen aan het front in Oekraïne. Hoeveel dat overleefd hebben is niet bekend. Families verliezen vaak het contact met hun zonen, wie niet terugkomt is gesneuveld maar lichamen worden bijna niet gerepatrieerd.

Bekend is dat dit soort huurlingen na een korte training naar het front worden gestuurd waar ze vanwege hun gebrek aan kennis van het Russisch vaak als kanonnenvlees worden beschouwd. In de oorlog zijn sinds 2022 aan Russische zijde al meer dan een miljoen soldaten omgekomen.

Profiteren

Duidelijk is ook dat er mensen zijn die profiteren van de rekrutering. Er zou een Iraaks parlementslid zijn dat daarbij betrokken is. Maar ook een van de milities zou er flink aan verdienen: Harakat al-Nujaba zou per strijder vierduizend dollar ontvangen, waarvan het de helft zelf incasseert.

De meeste jonge mannen reizen naar Moskou op een studenten- en of toeristenvisum, en denken dat het uiteindelijk een manier is om toch nog in Europa terecht te komen. Anderen zouden de smokkelroutes nemen om naar Moskou te reizen. Onder de groep zouden ook yezidi’s zijn, van wie ook een aantal bij milities heeft gevochten tegen ISIS.

Volgens een Iraakse vertegenwoordiger in Rusland vechten momenteel zo’n tweeduizend Irakezen aan het front in Oekraïne, meestal op officiële contracten met het Russische leger. De rekrutering begon al in 2023 door de Russische Wagnergroep die via lokale contacten vooral in Bagdad, Basra en Najaf jongeren probeerde te werven. De groep bestaat niet meer, maar de wervingsactiviteiten gaan door.

De Commissie voor Buitenlandse Relaties van het Iraakse parlement bevestigt de berichten uit de Iraakse media, en kondigde aan er actie tegen te zullen ondernemen in het parlement. De Iraakse ambassade in Moskou heeft al een waarschuwing doen uitgaan tegen de wervingsactiviteiten.

Syrië

Overigens is het niet voor het eerst dat Iraakse sjiitische strijders in het buitenland worden ingezet. Ze speelden ook een rol in Syrië, toen Assad daar dankzij Iraanse steun nog aan de macht was. Iran maakte graag gebruik van leden van Iraakse milities om de eigen gelederen in Syrië aan te vullen. Maar dat was naast de deur, en ter ondersteuning van het sjiitische buurland Iran en haar bondgenoot. Iraakse sjiieten en de Iraakse regering hebben niets met Rusland, of met de strijd in Oekraïne.

De kwestie is bovendien omstreden in Irak omdat jongemannen worden geworven met beloftes die vaak niet worden nagekomen. Weten ze wel genoeg over de strijd waarin ze zich begeven? En ook omdat het gaat om jongens die al drie Iraakse oorlogen hebben overleefd: de Amerikaanse invasie van 2023, de daaropvolgende burgeroorlog en de oorlog tegen ISIS. En dan op onbekende grond sneuvelen in een oorlog die niet de hunne is.

Wie omkomt wordt meestal niet eens als zodanig geregistreerd, maar alleen als vermist. Waarmee families geen kans krijgen een ‘martelaar’ te begraven met alle eer die daarbij hoort. En geen graf hebben om te bezoeken, maar achterblijven met vragen over de laatste rustplaats van hun geliefde, in de koude grond van een ver land.

Waardeer dit artikel!

Dit artikel las je gratis. Vond je het de moeite waard? Dan kun je jouw waardering laten zien door een kleine bijdrage te doen. Als veel lezers dit doen, kan ik artikelen blijven schrijven over het Midden-Oosten.