Iraakse premier treft Iran bij uitmesten corruptiestal

Paniek onder politici in Bagdad. De nieuwe Iraakse premier is een grootscheepse campagne begonnen tegen corruptie en heeft al 67 mensen opgepakt. Waarbij ook buurland Iran indirecte klappen krijgt.

Door Judit Neurink

Miljoenen aan dollars en Iraakse dinars ingemetseld in geheime ruimtes, in grote plastic waterflessen begraven onder de grond, weggestopt in aparte kamers of verstopt in afgelegen boerderijen. Goud, juwelen en zelfs enkele gouden bikini’s. Paleisjes, appartementen, boerderijen en land die geen van de betrokkenen zich van hun legale inkomsten konden veroorloven. Luxe auto’s en een heel arsenaal aan wapens.

Dat is maar deel van de vangst van een grootscheepse operatie die de nieuwe Iraakse premier Ali al-Zaidi een maand na zijn aantreden heeft ingezet: de operatie Dageraad. Op dit moment is bekend dat honderden miljarden dollars in beslag zijn genomen en 67 mensen zijn opgepakt, van wie sommigen toen ze hele pakketten met dollars het land uit probeerden te krijgen. Enkele politiemensen die zich niet door hen lieten omkopen kregen een lintje.

Voor de betrokken parlementsleden is de parlementaire onschendbaarheid opgeheven om hen te kunnen vervolgen. En premier Al-Zaidi heeft opdracht gegeven een speciale bankrekening te openen voor de gelden die bij de operatie ontdekt worden. Wat daarmee gebeurt, is echter niet meegedeeld.

Stal

Corruptiebestrijding in Irak; het is niets nieuws, iedere nieuwe premier doet het om de stal van zijn voorganger uit te mesten. Want corruptie is endemisch in Irak, waar ambtenaren steekpenningen verwachten om papieren te verwerken en afgestudeerden duizenden dollars betalen voor een baan bij de overheid. Waar bij ieder contract door meerdere partijen een deel wordt afgeroomd, vaak zodanig dat projecten niet kunnen afgemaakt door geldgebrek. Negentig procent van de ambtenaren zou (in meer of mindere mate) corrupt zijn.

Volgens de het VN-ontwikkelingsfonds UNDP gaat zo’n twintig procent van Iraks publieke fondsen verloren aan corruptie. Tussen de 150 en 450 miljard dollars zou het land uit zijn gesmokkeld of ergens in Irak verborgen zijn, en is vermoedelijk niet meer terug te halen. Een adviseur van de Iraakse premier noemt zelfs een bedrag van twee triljoen dollars die sinds 2003 via corruptie gestolen zijn.

Onlangs werd bekend dat de Koerdistan Regio de afgelopen jaren maar 42 procent heeft ontvangen van het geld dat het wettelijk van Bagdad moet ontvangen; het hield in zeven jaar zo’n 38 miljoen dollars achter. Een deel ervan is politieke onwil geweest. Maar een ander deel vrijwel zeker ook de afroomoperaties die op alle niveaus van de Iraakse overheid plaatsvinden.

Dageraad

Wat opvalt bij de huidige operatie Dageraad, is dat er ook invloedrijke politici zijn opgepakt. En dat de vriendjes van de topfiguren niet uit de wind zijn gehouden. Zoals de sjiitische parlementariër Alia Nassif, die al sinds 2003 in het parlement zit, en in de integriteitcommissie ervan, eerst voor de Iraqiya-coalitie van Iyad Allawi en later voor de partij van ex-premier Nouri al-Maliki. Bij haar en haar zoon werd behalve tal van volbloedpaarden, goud en onroerend goed zo’n 53 miljoen dollar aangetroffen.

Opvallend is ook, dat maar een klein deel van de gelden is getraceerd naar buitenlandse bankrekeningen. Het merendeel zit in Irak: in heel veel goud en cash of in met cash gekochte zakenpanden en appartementen. Bagdad kent momenteel een bouw-boom waar veel zwart geld in verdwijnt. Eerder heeft ook de Koerdische hoofdstad Erbil ervan geprofiteerd – met het gevolg dat tal van de met corruptiegeld gekochte appartementen daar leeg staan.

Dat de betrokkenen niet (meer) voor de banken kiezen komt doordat de Amerikanen de Iraakse centrale bank dwongen tot het opschonen van hun procedures. Witwassen is zo goed als onmogelijk geworden. Maar ook procedures aan de grenzen maken het steeds moeilijker om dollars mee te nemen het land uit.

De hele zaak kwam aan het rollen met de aanhouding van een onderminister van Olie, die blijkbaar uit de school is geklapt, wellicht in ruil voor strafvermindering. Justitie speelt een grote rol, maar waarschijnlijk ook de relatie met Washington, dat de nieuwe premier later deze maand heeft uitgenodigd voor een bezoek. Onder voorwaarde dat hij eerst de augustijnenstal op orde brengt.

Grote vissen

Irakezen klagen echter dat de grote vissen ongemoeid worden gelaten. Van oud-premier Nouri al-Maliki is bekend dat hij zich enorm verrijkt heeft.  Andere namen die vallen zijn die van sjiitische leiders Ammar al-Hakim, Hadi al-Amiri en Qais al-Khazali. De meesten van hen hebben overigens hun steun uitgesproken voor de operatie.

Opgemerkt moet worden dat Al-Zaidi beperkt is in zijn mogelijkheden. Zo gauw hij zijn pijlen richt op de grote vissen, zal hij zelf in de problemen komen. Er is deze week al een drone-aanval afgeslagen op het paleis in de Groene Zone waar hij werkt. Eerder kwam al het huis van zijn voorganger Kadhemi onder vuur te liggen toen die de milities probeerde aan te pakken.

Zolang er niemand wordt opgepakt van het sjiitische netwerk dat Al-Zaidi aan de macht bracht, of van de militie-netwerken die actief zijn in de olie, douane en bouw, uit de Centrale Bank, onder Koerden die met federale contracten werken en uit Al-Zaidi’s eigen omgeving – dan is dit dezelfde operatie als zijn voorgangers uitvoerden. En dus vooral voor de bühne want de voorgangers gingen zelf uiteindelijk vrijuit.

Iran

Maar het feit dat deze operatie begon bij het ministerie van olie – en niet in de directe omgeving van ex-premier Sudani – brengt analisten wel aan het twijfelen. Want de manier waarop Iran sancties wist te omzeilen en toch olie aan China te verkopen, draaide om olie. Dat gebeurde door eigen olie met Iraakse te vermengen, dat als Iraakse olie te exporteren en de inkomsten via Dubai wit te wassen.

In dat kader vallen de portretten op van Iraanse grootheden als Khamenei en Soleimani aan de muren van enkele arrestanten, wat verwijst naar hun nauwe banden met Teheran. De kans is groot dat ze betrokken waren bij het gesjoemel met olie, en daar het nodige aan over hebben gehouden.

Tijdens de slepende vredesonderhandelingen tussen Iran en de VS wil de laatste alleen sancties opheffen als Teheran de olieverkoop transparanter maakt. Die voelt daar weinig voor, want ze heeft het zwarte geld nodig om Hezbollah, Hamas en Iraakse milities te blijven voeren.

Daarom ook is Irak belangrijker geworden voor Teheran sinds de val van het Assad-regime in Syrië. Daarmee verdween immers de directe springplank naar Libanon en Palestina. Teheran wil de grip die het heeft op de politiek in Bagdad niet kwijt, waarbij Iraakse milities naar Iran zijn geroepen om mee te helpen de bevolking eronder te houden.

Vuren

Al-Zaidi zit tussen twee vuren. De Amerikanen die sinds 2003 de Iraakse federale reserves beheren, eisen maatregelen om die Iraanse invloed te beperken in ruil voor meer dollars. De Iraakse premier heeft nu een deadline van september gesteld voor de pro-Iraanse milities om hun wapens in te leveren. En zijn anti-corruptiebeleid lijkt nu ook Iraanse financiële belangen te schenden – of in ieder geval een deel van haar pionnen in Irak buiten spel te zetten.

Sommige analisten voorspellen dat de operatie toch ook grote vissen zal opslokken, en uiteindelijk misschien zelfs wel 45 triljoen dollars of meer zou kunnen binnen harken. Geld dat Bagdad overigens goed kan gebruiken vanwege het enorme gat in de overheidsfinanciën dat de sluiting van de Straat van Hormuz heeft geslagen.

Maar komt Al-Zaidi wel zover? Wie is sterker: Washington of Teheran?

Waardeer dit artikel!

Dit artikel las je gratis. Vond je het de moeite waard? Dan kun je jouw waardering laten zien door een kleine bijdrage te doen. Als veel lezers dit doen, kan ik artikelen blijven schrijven over het Midden-Oosten.