Hoeveel beter zijn de Palestijnen geworden van Hamas?

De Palestijnse zaak splijt bepaalde delen van onze samenleving. Maar is dat terecht? Is Hamas eigenlijk wel een verzetsgroep die onze steun verdient? Worden de Palestijnen beter van haar daden? En heeft (gewapend) verzet ooit echt geleid tot betere regeringen?

Door Judit Neurink

Wat maakt verzetsgroepen toch zo aantrekkelijk voor een deel van de westerse bevolking? En waarom leren we niet van de geschiedenis, want hoeveel van die groepen veranderden weer ten negatieve als ze zelf gingen regeren?

Laten we eens kijken hoe verzetsgroepen presteerden. De Sandinisten in Nicaragua, die moesten we steunen, want die verzetten zich tegen een dictator. In 1979 maakten zij een eind aan het 46-jarige bewind van de Somoza-familie.

De beloften waren mooi. De honger zou verdwijnen, burgers zouden gehoord worden, ongeletterdheid zou worden aangepakt. De Sandinisten regeerden Nicaragua tussen 1979 en 1990. Hun leider Daniel Ortega, werd in 1984 president (tot 1990), in 2006 herkozen en zit er nog steeds.

Inmiddels zwelt de kritiek op zijn autocratische en weinig transparante bewind aan, en op het feit dat hij en zijn familie zich Venezolaans oliegeld toe-eigenen. Ortega begint steeds meer te lijken op de voorganger die iedereen kwijtwilde.

Mag ik jullie herinneren aan Cuba, waar Fidel Castro een dictator verjoeg, van 1959 tot 2011 aan de macht was en er een autoritaire eenpartijstaat van maakte?

Lente

In mijn eigen regio denk ik aan de zogenaamde Arabische Lente waarbij vooral jongeren zich in meerdere Arabische landen richtten tegen autocratische regimes. Hoeveel steun was er niet voor hen! Heeft dat in ook maar een van die landen echt tot verandering geleid?

In Egypte kaapten de moslimbroeders de protesten en kwamen aan de macht, om verjaagd te worden door opnieuw een autocratisch bewind. In Syrië leidden de protesten tot een burgeroorlog die meer dan twintig jaar duurde en uiteindelijk islamisten aan de macht bracht. In Tunesië leek de uitzondering, tot in 2021 president Kais Saied het parlement ontbond en alle macht naar zich toetrok.

Dan hebben we de Iraanse Mujahedin Khalk, een verzetsbeweging die zichzelf al decennia neerzet als alternatief voor Iraanse regeringen – eerst de sjah, daarna de mollahs – maar in feite een sekte is met een autoritaire leiding. En zelfs het huidige islamitische regime in Iran komt voort uit een oppositiebeweging met ayatollah Khomeini aan de leiding, die ook in het Westen steun genoot.

Zijn er verzetsgroepen die wel het verschil hebben gemaakt? Ze zijn op de vingers van een hand te tellen. In Polen, de beweging van Lech Walesa, Solidarnosc, die in 1989 het communistische regime verjoeg. Het zette een democratie op en droeg de macht weer over. In Tsjechoslowakije deed Václav Havel met zijn burgerforum rond dezelfde tijd hetzelfde met de fluwelenrevolutie.

Palestijnen

En dan de Palestijnen, die al jaren strijden voor hun rechten. Vaak met geweld. Het bekendst is de gijzeling tijdens de Olympische Spelen in München in 1972, waarbij de militante Zwarte September organisatie elf Israëlische atleten gijzelde en doodde. De daders vormden een afsplitsing van de Fatah-beweging van Yasser Arafat.

Een populaire manier om de aandacht te trekken waren vliegtuigkapingen. Wie dacht dat Al-Qaida in 2001 de eerste was die meerdere vliegtuigen tegelijk kaapte; het Populaire Front voor de Bevrijding van Palestina (PFLP) deed dat al in 1970. De vliegtuigen waren op weg naar New York en Londen en werden gedwongen te landen op een afgelegen vliegveld in Jordanië. Daar werden de lege toestellen opgeblazen.

Het Palestijnse Bevrijdingsfront (PLF) kaapte in 1985 op de Middellandse Zee een Italiaans cruiseschip en doodde een gehandicapte, bejaarde Amerikaanse passagier. De Abu Nidal Organisatie deed in 1985 iets dat Al-Qaida later zou kopiëren: het gebruikte geweren en granaten om TWA- en El-Al-passagiers te doden op de vliegvelden van Wenen en Rome. Er kwamen 19 mensen om.

Wij in het Westen moesten nooit veel hebben van dit soort groepen – evenmin als Al-Qaida op grote steun kan rekenen. Want als je je verzet, maak dan geen onschuldige slachtoffers die niets met jouw zaak te maken hebben. En dat is waarschijnlijk deels waarom Hamas als verzetsgroep steun geniet: haar doelwit zijn immers Israëliërs, of eigenlijk Joden in het algemeen – en dus niet ‘wijzelf’.

Modelstaat

Daar moet ik wel wat tegenover zetten. Hamas heeft via verkiezingen in 2007 (twee jaar nadat Israël zich geheel terugtrok uit de Gazastrook) de macht gegrepen in Gaza. In hoeverre is dat dan nog een verzetsgroep? Ze had de mogelijkheid om van Gaza een modelstaat te maken, zonder de corruptie waarvan ze de Fatah-regering op de Westoever beschuldigt (overigens niet ten onrechte).

In plaats daarvan stelde ze in de strook een autocratisch en theocratisch regime in, waarbij iedere vorm van kritiek werd bestraft. Verkiezingen zijn er niet meer geweest. Gemeenschapsgeld verdween in honderden tunnels die onder de strook werden gebouwd en in wapens om Israël aan te vallen.

Verzetsbewegingen willen meestal dat burgers het beter krijgen. Daar gaat het Hamas niet om. Zij wil maar een ding: de staat Israël vernietigen en zelf heersen over het hele gebied. Het is een notie die er bij de Palestijnen is ingeramd: het land is van hen en dus moet Israël weg. Dat is wat de leuze ‘van de rivier tot de zee’ betekent.

Wat deed Hamas voor haar burgers? Haar strijders kregen betaald. Wie zich bij de beweging had aangesloten mocht mee-eten uit de ruif. Iedereen anders werd met wantrouwen bejegend. Maar het meest ingrijpend is wel, dat Hamas de Palestijnse burgers als ‘collateral damage’ beschouwde. Hun levens waren niet belangrijk.

Schilden

Toen ze de aanslag van 7 oktober 2023 plande, was dat om een strijd met Israël uit te lokken en die te winnen. Dat daarbij veel Palestijns bloed zou vloeien, was ingecalculeerd. Hamas gebruikte burgers als menselijke schilden. Ze opereerde vanuit ziekenhuizen, woningen en vluchtelingenkampen. Ze wist dat dit tot veel burgerslachtoffers zou leiden.

Veel Palestijnen zijn dat zat. En ook het bewind dat Hamas voert, waarbij geen ruimte is voor een andere opinie of overtuiging. Waarbij families om die reden worden aangevallen. Vrouwen worden mishandeld. Waarbij homo’s hun leven niet zeker zijn. Waarbij vrouwen er alleen zijn om voor hun gezin te zorgen, en het moeten toejuichen als hun kinderen ‘martelaren in de strijd’ worden.

Hoe kunnen mensen in het Westen zo’n groep steunen? Dat je verzet steunt, oké. Maar zelfs in een gewapend conflict is het niet normaal of acceptabel om jonge mensen op een muziekfestival te doden en kinderen en ouderen uit hun huizen te halen en te ontvoeren – zoals Hamas deed op 7 oktober.

Populair

Vanuit de Palestijnse samenleving klinken voorzichtig stemmen tegen Hamas – wie onder haar knoet zit, durft zich niet uit te spreken, hou dat in gedachten. Maar volgens onderzoek is Hamas niet meer zo populair onder de Palestijnen: zo’n 24 procent steunt de groep nog, en maar 20 procent meent dat Hamas de oorlog heeft gewonnen (60 procent meent dat geen van beide partijen won). Nog maar 27 procent meent dat de gewapende strijd de beste weg is naar een Palestijnse staat.

Hoe lastig het is om eerlijke antwoorden te krijgen blijkt wel uit het feit dat bij een ander onderzoek slechts 6,7 procent van de Palestijnen in Gaza en op de Westbank zegt Hamas te vertrouwen (was 12 procent in juli 2022). 55 procent van de Palestijnen vertrouwt niemand meer. En volgens datzelfde onderzoek is nog maar 13,3 procent voor de gewapende strijd, terwijl ruim 55 procent meent dat onderhandelingen de manier zijn om een einde te maken aan de bezetting.

Na alles wat ze door Hamas hebben verloren, nemen Palestijnen afstand van de groep. Maar die beweging lijkt Hamas-aanhangers in het Westen te ontgaan. In dit kader is een opiniestuk interessant dat de New York Times afdrukte van de Palestijnse Amerikaan Ahmed Fouad Alkhatib, die verbonden is aan de Atlantic Council, onder de titel ‘Als Gaza zich wil herstellen, moet Hamas worden uitgezet’.

Hij schrijft: ‘Herhaalde oorlogen hebben duizenden Palestijnen het leven gekost en honderdduizenden verwond of ontheemd, waardoor Gaza in een vicieuze cirkel van vernietiging, wederopbouw, diefstal van hulpbronnen en een steeds diepere verankering van Hamas is terechtgekomen. Miljarden dollars zijn verspild en de ontwikkeling die ik als kind zag ontstaan, is tot stilstand gekomen.’

Legitimiteit

‘Dit alleen al had Hamas bij westerse activisten, academici, studenten, journalisten, demonstranten, politici en degenen die beweren pro-Palestina te zijn, haar legitimiteit moeten ontnemen. Maar nadat Hamas op 7 oktober 2023 het ergste bloedbad onder Joden op één dag sinds de Holocaust had aangericht, waardoor de ergste catastrofe in de moderne Palestijnse geschiedenis werd ontketend, keek ik met ontzetting en woede toe hoe activisten, studenten, academici, politici en schrijvers hun huiveringwekkende waardering voor het bloedbad uitspraken.’

Hij stelt vast dat bij een opiniepeiling in april nog 40 procent van de Amerikanen tussen de 18 en 34 zei dat ze meer steun hadden voor Hamas dan voor Israël ‘Het laatste wat Palestijnen nodig hebben, is nog meer ontkenning vanuit links. Het Palestijnse nationale project heeft een zeldzame kans om zich te ontwikkelen in de richting van natievorming, vrede en co-existentie naast een Joods Israël dat niet op het punt staat te worden uitgeroeid. Leuzen als ‘van de rivier tot de zee’ zijn destructieve waanideeën.’

‘Gaza heeft geen toekomst zolang Hamas twee miljoen Palestijnen gijzelt ten behoeve van zijn nihilistische agenda. Het zal moeilijk zijn om de terreurinfrastructuur die Hamas in de afgelopen twee decennia met miljarden dollars heeft opgebouwd, te ontmantelen, maar deze oorlog moet de laatste voor Gaza zijn.’

Kritiek

Fouad Alkhatib kreeg van alle kanten kritiek, en vooral uit het Westen. Tegelijkertijd wordt duidelijk dat Hamas zich niet meer beperkt tot Palestina. Niet alleen wonen veel van de leiders daar allang niet meer (maar bijvoorbeeld in Qatar, Turkije en Libanon). De groep en haar aanhangers zijn steeds meer uit op aanslagen in het Westen. Daarmee gaan ze meer lijken op Al-Qaida en ISIS. Is dat verzet, en moeten we dat steunen?

Een jongste voorbeeld daarvan zijn de zeven leden in Duitsland die onder directe orders van de Hamas-leiding wapens aan het verzamelen waren voor massale aanslagen op Joden en Israëlische doelen in Wenen en Berlijn. Die waren gepland voor 7 oktober, drie jaar na de aanslagen in Israël. De zeven zijn aangehouden.

Dat soort verzet verdient geen steun. Maar dat is een boodschap die bij delen van de westerse samenleving niet welkom is. Dat zijn mensen die alleen willen praten over Israëlische wandaden, terwijl ze die aan Hamas-kant ontkennen of goedpraten als ‘gewapend verzet’. Net zo goed als de gruwelen die Israël in Gaza heeft uitgevoerd negatieve gevolgen hebben voor Israëliërs en zelfs Joden elders, brengen die van Hamas directe schade toe aan het Palestijnse volk en indirect aan haar toekomst.

Zo’n beweging blijven steunen ontkent de realiteit op de grond. Het waanidee steunen dat Israël weg moet helpt de Palestijnen bepaald niet. Er is maar een ding waarmee zij geholpen zijn: blijvende vrede. Of twee dingen: hulp bij het wegwerken van de schade – voor Gaza en de mensen, fysiek en mentaal – is ook hard nodig.

Waardeer dit artikel!

Dit artikel las je gratis. Vond je het de moeite waard? Dan kun je jouw waardering laten zien door een kleine bijdrage te doen. Als veel lezers dit doen, kan ik artikelen blijven schrijven over het Midden-Oosten.