Hoe lang gaat de kruik in Iran nog te water?

Iraniërs leven al een half jaar met een oorlog. Niet alleen met bommen, maar vooral ook met de gevolgen daarvan en van de sancties die de Amerikanen opleggen. Wat betekent dat voor het dagelijks leven en hoe overleven Iraniërs dat?

Door Judit Neurink

Er is geen enkel beeld dat het beter verwoordt dan dat van de lege kades van een van de belangrijkste Iraanse havens. Kranen die werkeloos staan, zonder schepen om te lossen. Geen arbeider te zien. De gevolgen van een oorlog.

De oorlog die de VS en Israël hebben ontketend met Iran duurt nu meer dan een half jaar. En hoewel we steeds weer horen over de Straat van Hormuz, en raketten die de VS en Iran over en weer afvuren, is er weinig aandacht voor de situatie in Iran zelf.

Hoe is het om al een half jaar tussen twee vuren te leven? En dan te horen dat de Amerikaanse president Trump het opnieuw heeft over regime change, waar jij dan als Iraniër wel zelf voor moet zorgen natuurlijk. Terwijl er bij protesten tegen het regime in januari toch zeker 40.000 doden zijn gevallen – zonder dat dit tot die regime change leidde.

Banken

Iran is een land met verschillende mensen, volken en meningen. En klassen. Maar voor iedereen heeft de oorlog economische gevolgen. De rial is naar een historisch dieptepunt gezakt, op weg naar 3 miljoen tegen de dollar. Iraniërs rekenen nog steeds in tomans, een daarvan is tien rial. Als gevolg van Amerikaanse economische sancties mogen internationale en regionale banken geen zaken meer doen met Iran – in een poging de elite die rijk is geworden over de ruggen van de burgers aan te pakken. Jaarlijks zou die 40 tot 50 miljard dollar aan de Iraanse economie hebben onttrokken.

Niemand praat over de burgers die toch ook bankrekeningen hebben. Het feit dat financiële hulp van familie uit het buitenland hun nu ook moeilijker kan bereiken – al blijven de informele geldkanalen natuurlijk bestaan. We horen nauwelijks over wat de geldontwaarding voor hen betekent. Iraniërs vertellen dat zelf, met video’s op sociale media. Zoals die waar ze hun beperkte aankopen laten zien en vertellen hoe verschrikkelijk veel ze ervoor hebben betaald.

Vier eieren en een worstje, 500.000 tomans. Zes eieren en een blikje tonijn, ook zo’n bedrag. Drie kleine zakken met aankopen voor 7,5 miljoen tomans, bijna de helft van een minimum maandloon. Ze zeggen dat ze heel blij zijn, ‘want als ik dat niet ben executeren ze me.’ Anderen zeggen dat ze anders worden uitgemaakt voor opstandelingen, verraders, huurlingen of Mossad-agenten. Er schijnen mensen te zijn opgepakt vanwege ‘zwartwassen’ van de situatie.

De overheid zaait angst. Justitiechef Gholam-Hossein Mohseni-Eje’i heeft gedreigd met hard optreden als Iraniërs ‘besluiten chaos en onrust te creëren’ – en harder dan ‘in alle voorgaande periodes’. En ook de manier waarop mensen die tijdens protesten zijn opgepakt al ter dood zijn veroordeeld en geëxecuteerd wegens  ‘oorlogvoeren tegen God’, moet burgers ervan weerhouden opnieuw de straat op te gaan.  Volgens een telling van een mensenrechtenorganisatie heeft het regime in augustus 89 mensen geëxecuteerd (33 procent meer dan in juli) en 117 gearresteerd.

Lege kade

De lege kade van Shahid Rajaee, de haven die normaal 80-85 procent van het Iraanse containervervoer afhandelt, vertelt z’n eigen verhaal. Want import van voedsel, industriële onderdelen, consumentengoederen en metalen ligt grotendeels stil.  Tegelijkertijd is de smokkel over de Koerdische grens tussen Iran en Irak de laatste weken enorm toegenomen.

Door de sluiting van de Straat van Hormuz is er in dit olieland een tekort aan benzine, met lange rijen voor de pomp. Iran heeft al meer dan zeven weken geen olie kunnen exporteren.

De Iraanse president heeft in een tv-interview toegegeven dat de economische problemen groot zijn. Over het benzinetekort zei hij: ‘Het land verkeert in een staat van oorlog. Wegen zijn gesloten, en goederen komen niet binnen, waaronder benzine. Onze verdiensten zijn gedaald, en dat heeft invloed om de invoer van benzine.’ De oplossing die de overheid inmiddels heeft bedacht, is om de benzineprijs te verhogen.

De inflatie bedraagt zo’n 70 procent, maar de prijzen van voedsel, dranken en tabak stijgen dubbel zo hard. De werkloosheid groeit, en voor wie nog werkt kan een gemiddeld inkomen van 125 dollar per maand de kosten niet meer dekken – daarvoor is zeker 450 dollar nodig, volgens officiële cijfers. ‘We worden iedere dag armer,’ aldus de 34-jarige Mahnaz die in Teheran bij een bedrijf werkt tegen Reuters.

Ook de gezondheidszorg heeft een klap gekregen. Medicijnen zijn niet meer verkrijgbaar, hoewel Iran een grote farmaceutische industrie heeft. Grondstoffen komen niet binnen. Voorlopig is er ook geen griepprik. Veel (kanker)patiënten stellen behandelingen uit omdat ze die niet kunnen betalen. De prijs van sommige medicamenten zouden zelfs met 543 procent zijn gestegen.

Politie

Dit alles treft natuurlijk niet alleen burgers. Een politieman klaagde ook al dat hij allang geen melk meer kon kopen voor zijn familie en dat veel collega’s dezelfde problemen hebben. Hij zegt dat veel Iraniërs denken dat politie en veiligheidstroepen er financieel beter aan toe zijn, maar dat dit niet waar is.

Het zegt wel iets als de troepen die de Iraanse overheid nodig heeft om een opstand te voorkomen, zelf ook lijden onder de gevolgen van de oorlog. Er is bovendien een direct verband met de stilgevallen olie-export. De Republikeinse Garde beheerst ongeveer de helft van Irans oliehandel. Daardoor is de belangrijkste bron van inkomen van het regime direct gelinkt aan de machinerie die dat regime moet beschermen. Als het de troepen waarvan het afhankelijk is niet meer kan betalen, komt het fundament van het regime in gevaar.

Er zijn berichten dat leden van het regime het land verlaten omdat ze bang zijn dat de slechte economische situatie tot een opstand leidt.  Geldgebrek zou de reden zijn dat leden van de Republikeinse garde Iran verlaten en naar Rusland gaan.

Dat er onrust is, blijkt ook uit berichten op sociale media. Zoals de video’s van een auto die in stad Mashhad inrijdt op de basij, de ordetroepen die zich daar iedere nacht verzamelen. Een bericht dat met gretigheid onder Iraniërs is gedeeld.  De situatie in Mashhad wordt door sommigen beschreven als een ‘niet afgekondigde staat van beleg’.

Versterken

Er zijn berichten dat de Republikeinse Garde Afghaanse schutters naar de hoofdstad haalt om de gelederen te versterken, zoals ook bij de rellen in januari is gebeurd. De regering zou zich zorgen maken over de komende herdenking van de dood van Mahsa (Zhina) Amini, op 16 september vier jaar geleden. Masha werd in 2022 in Teheran omgebracht door de religieuze politie.

Officieel hebben de plannen om 300.000 Basji, gardisten en politie samen te brengen onder de banner ‘Gelovigen van Iran’ daar niets mee te maken, maar de timing is wel heel toevallig.  Anderzijds wordt het inzetten van extra politie ook in verband gebracht met de verhoging van de benzineprijzen en de verwachte protesten daartegen.

Na het geweld van januari moet je wel moedig zijn om nu op straat je stem te laten horen. Maar het gebeurt, al is het in veel kleinere mate dan in janauri. Gepensioneerden zijn bijvoorbeeld in verschillende steden de straat opgegaan omdat ze niet kunnen overleven van hun pensioen dat steeds minder waard wordt.

Hoofddoek

Tenslotte nog de hoofddoek, die voor velen wordt gezien als de thermometer van de situatie. In grotere steden lopen veel vrouwen inmiddels ongesluierd, en in strakke kleding zonder de verplichte bedekkende manteau of chador. Er zijn zelfs video’s van muziekfeestjes op straat waarbij gemengd gedanst wordt.

Er wordt veel geschreven over oplopende tegenstellingen binnen het regime. Die zijn er echter altijd geweest, dat is op zich geen nieuws. De grote vraag is vooral welke van de verschillende stromingen de boventoon heeft gekregen. Is er nog steeds een theocratische dictatuur (en heeft de zoon van ayatollah Khamenei echt de macht), of heeft de militaire tak, dus de Republeinse garde (IRGC), het overgenomen? Het lijkt er inderdaad op dat Iran nu een IRGC-stan is waar niet alle westerse uitingen (die de religieuze hardliners haten) meer vervolgd worden.

Voor veel Iraniërs is dat belangrijk, maar op dit moment is overleven nog veel belangrijker. En dat wordt onder de druk van de sancties en de dreiging van terugkerende militaire actie steeds moeilijker. En dat verdient veel meer aandacht dan Trumps dreigementen en Teherans reactie daarop. Want ook in Iran gaat de kruik zolang te water tot hij barst.

Waardeer dit artikel!

Dit artikel las je gratis. Vond je het de moeite waard? Dan kun je jouw waardering laten zien door een kleine bijdrage te doen. Als veel lezers dit doen, kan ik artikelen blijven schrijven over het Midden-Oosten.