Gewonde Iraanse leeuw en de burgers

Burgers in Iran zitten opgescheept met een gevaarlijke, gewonde leeuw. Met dank aan Israël en president Trump. Wat twaalf dagen raketten werpen en een afgedwongen staakt-het-vuren bereikten.

Door Judit Neurink

De waarschuwing kwam van experts, maar ook van ervaringsdeskundigen. Regime change kan je niet afdwingen met luchtaanvallen alleen. En een door het buitenland geïnstigeerde regimewijziging pakt meestal slecht uit.

Wat is er nu eigenlijk gebeurd met Iran en Israël? Na twaalf dagen van elkaar bestoken met raketten en drones, en uiteindelijk een Amerikaanse aanval op drie locaties waar zou worden gewerkt aan kernwapens, was er plotseling een staakt-het-vuren.

Of Irans mogelijkheden voor het maken van kernwapens nu inderdaad zijn weggebombardeerd is onduidelijk. En wat er is gebeurd met het uranium die al is verrijkt is al evenmin duidelijk. Maar het lijkt er steeds meer op dat het doel – de vernietiging ervan – niet gehaald is.

Bovendien waarschuwt de voormalige Amerikaanse minister van buitenlandse zaken John Kerry dat ‘je de kennis hoe een bom te maken niet kunt wegbombarderen.’ En hij wijst ook op het gevaar dat de ‘grootste misdadigers’ binnen Iran meer macht krijgen: de revolutionaire garde. ‘Dat is voor niemand goed.’

Regime change?

Dat is volkomen terecht. Want hoe zit het met de regime change, waarover zowel de Israëlische premier Netanyahu als de Amerikaanse president Trump het hebben gehad. Dat is nu aan de Iraniërs zelf, lijkt de suggestie. Of misschien ging het de heren daar uiteindelijk toch niet echt om?

Natuurlijk word ik herinnerd aan wat Bush Senior deed nadat hij in 1991 de Iraakse president Saddam Hoessein uit Koeweit had gegooid. Uit angst voor de invloed van buurland lran maakte hij de klus niet af. Een gewonde Saddam mocht blijven.

Toen hij zich tegen de opstandige Koerden wilde revancheren, stopte de internationale gemeenschap hem met een no-fly-zone. Maar zijn wraak tegen de sjiieten die op uitnodiging van Bush in opstand waren gekomen was bitter: vele tienduizenden werden rücksichtslos vermoord. Die wraakactie zou de uiteindelijke regime change van 2003 totaal bepalen.

Wolf

Staat dat burgers in Iran ook te wachten? De Iraans-Nederlandse filmer en dichter Nafiss Nia vreest van wel. ‘Een gewond volk dat achterblijft met een gewonde gewelddadige wolf die uit wraak zijn eigen volk gaat straffen. Het islamitische regime van Iran is al dagen bezig met het executeren van activisten op beschuldiging van spionage voor Israhell,’ schrijft ze op sociale media.

Die boodschap komt ook uit Teheran na het staakt-het-vuren: ‘Dit is het ergste wat ze konden doen. De Islamitische republiek zal het leven van de mensen tot een hel maken.’

Ook de voormalige Israëlische Defensieminister Avigdor Lieberman waarschuwt dat ‘niets zo gevaarlijk is als het achterlaten van een gewonde leeuw’.

Inderdaad heeft een woordvoerder voor justitie in Teheran aangekondigd dat het ‘de misdaad van spionage opnieuw zal definiëren’. En zijn er berichten dat mensen die eerder waren gearresteerd opnieuw zijn opgepakt, net als familieleden van demonstranten die zijn geëxecuteerd.

Op verschillende plekken zouden controleposten zijn opgezet waar mensen worden aangehouden en mobiele telefoons gecheckt op iets dat aangeeft dat de eigenaren de Israëlische aanvallen steunen of kritische staan ten opzichte van de overheid.  Alleen in Kermanshah zouden al 115 mensen zijn gearresteerd.

Zwak

De Perzische kroonprins in ballingschap, die al snel naar voren is gestapt als de toekomst na de islamitische republiek, houdt echter nog aan. Het is moeilijk, maar dit is de laatste fase, houdt hij Iraniërs voor. ‘Het regime is zwak. Het is bijna gevallen. Alleen wij, het Iraanse volk kunnen er een einde aan maken.’

Tegelijkertijd is er de machthebbers nu alles aan gelegen hun regime te redden. Karim Sadjadpour van de Carnegie Endowment for International Peace beschrijft het in de New York Times al als ‘een zombie regime, ideologisch dood maar nog onderdrukkend’. Want ‘ondanks het grote menselijke kapitaal en de voorraden, leiden de theocraten in Teheran een economisch geïsoleerde en sociaal repressieve politiestaat.’

Hij wijst erop dat hooguit twintig procent van de bevolking het regime nog steunt, dat corrupt is maar ‘regeert vanaf het voetstuk van een islamitische theocratie’. En dat slogans hanteert als ‘Dood aan Amerika’ en ‘Dood aan Israël’, maar nooit ‘Lang leve Iran’.

Sadjadpour voorspelt dat de twaalfdaagse-oorlog de bestaande tweedeling zal versterken. ‘De loyalisten hebben meer ammunitie tegen Amerika en Israël, en de critici zien de gebeurtenissen als alweer een bewijs dat de ideologische obsessies van het regime voor de gewone Iraniër alleen maar rampen opleveren.’

Samenbinden

Maar geestelijk leider Khamenei en de zijnen weten dat de aanvallen, die ook burgers hebben getroffen en paniek hebben veroorzaakt, de Iraniërs toch ook samenbinden. ‘Zij die het Iraanse volk en haar geschiedenis kennen weten dat de Iraanse natie geen natie is die zich overgeeft,’ tweet Khamenei dan ook vanaf zijn onderduikbunker.

Hassan Ahmadian, die assistent-professor Midden-Oosten en Noord-Afrika is aan de Universiteit van Teheran, wijst erop dat met name Trumps oproep aan Iran om zich over te geven het nationalisme heeft versterkt. Dat heeft een gevoelig plekje in de Iraanse psyché geraakt, zegt hij tegen de Christian Science Monitor.

Volgens hem hebben zelfs millennials die het systeem niet steunen, zich erdoor laten aansteken. Hij noemt het voorbeeld van een jonge vrouw die een video-boodschap aan Khamenei richt. Ze is trots om in Iran te zijn geboren, zegt ze: ‘Ik smeek u, geef alsjeblieft niet toe. Geef helemaal niet op.’

Terwijl de staatspers het staakt-het-vuren als een overwinning presenteert, is de stemming onder aanhangers van het regime verdeeld. Behalve trouw aan en vertrouwen in Khamenei is er woede ten aanzien van de regering die de geestelijk zou hebben ‘gedwongen’ akkoord te gaan met het bestand. Maar ook de frustratie en het gevoel van vernederd zijn groot.

Geïsoleerd

Tegelijkertijd is het ook de burgers in Iran duidelijk hoe geïsoleerd het regime is komen te staan. De Russen weigerden te helpen, terwijl die wel Iraanse drones gebruiken in Oekraïne. En de proxy’s, de milities in Syrië, Irak en Libanon, kunnen niet meer helpen.

Mede vanwege al die duizenden burgers die door Irans toedoen in die landen zijn omgekomen, gaat de steun uit de Arabische landen niet verder dan woorden (ik laat de eeuwenoude tegenstelling tussen Perzen en Arabieren maar even buiten beschouwing). En de Golfstaten zullen niet zomaar vergeten dat Iran nota bene het land dat als bemiddelaar optrad, Qatar, met raketten bestookte omdat er Amerikanen gelegerd zijn.

De vraag is wat de burgers in Iran aan moeten met die om zich heen slaande, gewonde leeuw. Waarschijnlijk zullen ze het moeten uitzitten, net als de Irakezen na 1991. Maar tegelijkertijd: de geschiedenis hoeft zich helemaal niet te herhalen. En dat is nu ook net waar het regime in Teheran bang voor is.

Waardeer dit artikel!

Dit artikel las je gratis. Vond je het de moeite waard? Dan kun je jouw waardering laten zien door een kleine bijdrage te doen. Als veel lezers dit doen, kan ik artikelen blijven schrijven over het Midden-Oosten.