Geradicaliseerde ISIS-vrouwen massaal ontsnapt in Syrië

Binnen een paar dagen liepen ze leeg: de kampen met ISIS-families in Syrië. Ze golden als gevaarlijk, waren in feite onrechtmatig maar hielden het gevaar van geradicaliseerde vrouwen en kinderen ver van westerse samenlevingen. Nu zal blijken hoe gevaarlijk die vrouwen in werkelijkheid zijn.

door Judit Neurink

Jarenlang was het een gevreesde plek in de Koerdische regio van Syrië: Al-Holkamp, het kamp waarin op een gegeven moment wel 70.000 familieleden van ISIS-strijders waren verzameld. Streng bewaakt vanwege de totaal geradicaliseerde vrouwen die er een eigen kalifaatje runden en daardoor zelfs te gevaarlijk voor journalisten.

Een maand geleden zaten er nog altijd zo’n 25.000 mensen. Nu is het zo goed als leeg. Er zijn alleen nog zo’n duizend Iraakse en Syrische families achtergebleven die nergens naartoe kunnen. Zij gaan de komende dagen naar een nieuw kamp bij Aleppo, al weigert een deel van hen te verhuizen. De Syrische overheid wil het kamp waarmee de wereld in zijn maag zat omdat het een broedplaats voor de ISIS-islam was, sluiten.

Er zijn miljoenen dollars uitgegeven om juist dit te voorkomen; Amerikaanse troepen hebben de Koerden in Syrië ondersteund omdat ze bang waren voor de gevolgen hiervan. En toch is het gebeurd.

Sinds de regering van de president Al-Sharaa in januari in feite een einde maakte aan de de facto Koerdische regio in noordoost Syrië, is het gevaar van het ontsnappen van de duizenden ISIS-strijders die de Koerden met Amerikaanse hulp gevangenhielden enorm toegenomen. Zodanig, dat de Amerikanen in afgelopen drie weken zo’n 5700 van deze mannen naar Irak hebben overgebracht.

Berechting

Zwaarbewaakte konvooien van bussen en enkele speciale vluchten brachten de mannen naar een aantal gevangenissen in Irak, waar de Hoge Raad verantwoordelijk is voor onderzoek en berechting. Voor de 271 Irakezen zal dat geen probleem zijn, maar in totaal komen de ISIS’ers uit vijftig landen. Zullen die na jarenlang in een juridisch vacuüm eindelijk gerechtigheid vinden?

Er zijn ruim drieduizend Syriërs, meer dan zeshonderd mensen uit Arabische staten als Egypte, Tunesië, Marokko en Saoedi-Arabië en meer dan negenhonderd ISIS-gevangenen uit Europa, Azië en Australië. Er zijn 27 Duitsers, tien Nederlanders, negen Britten, vier Zweden, drie Fransen, meer dan 130 Russen en 160 Turken.

Zij die op Iraakse grond misdaden hebben gepleegd, zullen onder het Iraaks recht worden berecht, zo is aangekondigd. En repatriëring naar eigen land zal alleen worden toegestaan als de betrokkene geen misdaden in Irak heeft begaan.

Justitie in Irak meent dat onder de nieuwe gevangenen ISIS-leiders zitten, maar ook leden die misdaden hebben begaan tegen de yezidi-minderheid, en anderen die tijdens hun tijd in Irak chemische wapens hebben gebruikt.

Terreurwetten

Natuurlijk kan je opmerkingen plaatsen bij het feit dat Irak nog eens duizenden ISIS-strijders gaat berechten. De Iraakse terreurwetgeving wordt niet gezien als de meest eerlijke – want veel meer keuze dan doodstraf of levenslang is er niet. De advocaten van Franse ISIS-leden die eerder uit Syrië werden overgebracht voor berechting klagen over een slechte behandeling en verhoren die er bepaald niet zachtzinnig aan toe gaan.

Tegelijkertijd is er het bezwaar dat de Iraakse terreurwetten het onmogelijk maken om de ISIS-gevangenen te vervolgen voor genocide, of misdaden tegen de menselijkheid. Wat in Europa wel gebeurt, en niet alleen voor de yezidi-slachtoffers van groot belang is, maar ook om het signaal af te geven dat dit soort grove misdaden nooit onbestraft kunnen blijven.

Daar staat wel weer tegenover dat er eindelijk een einde komt aan meer dan zeven jaar van rechteloosheid. En in Syrië was de situatie nou ook niet bepaald goed.

Hergroeperen

De belangrijkste reden dat Bagdad akkoord is gegaan met de evacuatie, is dat er grote zorg bestond dat ontsnapte gevangenen ISIS zich zouden hergroeperen en dat de terreurgroep opnieuw een echt gevaar zou gaan vormen. De Irakezen hebben zelf al vele duizenden ISIS-leden in hun gevangenissen, van wie velen ter dood zijn veroordeeld wegens terreur. Gezien het feit dat de gevangenissen al overvol zitten waren tal van politici niet blij met de komst van nog meer uiterst gevaarlijke gevangenen.

De Amerikanen besloten tot de grootscheepse evacuatie nadat enkele honderden ISIS-gevangenen kans hadden gezien om te ontsnappen. Er zijn aanwijzingen dat elementen in het Syrische leger daarvoor verantwoordelijk zijn.

Zelfs al is er op hoger niveau besloten dat Damascus met de Amerikanen samenwerkt om ISIS te bestrijden, en zijn er meerdere ISIS-aanslagen op de nieuwe Syrische leidinggevenden voorkomen  – op het lagere niveau zijn de verschillen tussen de radicale groepen die zich verzet hebben tegen het Assad-regime niet zo groot.

Probleem is ook dat de meeste ISIS-gevangenen in Syrië al sinds 2019 zonder proces of veroordeling vastzaten. En voor het vasthouden van de inwoners van Al-Hol was al helemaal geen formele juridische grond. Oproepen aan landen om hun onderdanen op te halen en zelf te berechten, vielen op dove oren, waarmee de opsluiting in het kamp zelf de straf werd.

Irak heeft de afgelopen jaren duizenden families gerepatrieerd, die na een periode van rehabilitatie mochten terugkeren in de Iraakse samenleving. Maar voor de harde kern van sterk geradicaliseerde vrouwen bestond geen oplossing.

Leegloop

De leegloop van het kamp begon onmiddellijk nadat de Koerdische bewakers zich hadden teruggetrokken om bij te dragen aan de verdediging van hun steden tegen het Syrische leger. Achtergebleven Iraakse families (die bekendstonden als de meeste radicale) zijn in die eerste fase vertrokken door de poort die Syrische veiligheidstroepen hadden geopend. Nadat die weer was gesloten, ontkwamen andere bewoners met hun eigendommen door ’s nachts de hekken te vernielen.

Velen zijn naar dorpen in de omgeving gevlucht, en daarna naar Aleppo en Idlib, en zelfs de grens over naar Turkije. Als laatste lijkt er een georganiseerde bevrijdingsoperatie te zijn geweest,  waarbij families door het Syrische leger uit het kamp zijn gehaald.

Op zich valt toe te juichen dat er na zeven jaar eindelijk een einde komt aan een situatie die onhoudbaar en in toenemende mate gevaarlijk was. Een kleine groep radicale vrouwen bepaalde de regels.  In het kamp werden de vrouwen steeds radicaler en gewelddadiger, en kregen de kinderen het ISIS-geloof met de paplepel ingegoten.

Probleem is wel dat er nu niet alleen bijzonder gevaarlijke vrouwen vrij rondlopen in Syrië en Turkije, die instrumenteel kunnen zijn bij het hergroeperen van (een deel van) ISIS. En dat de kans dat hun kinderen ooit nog gederadicaliseerd worden, nog verder is afgenomen. Een ander probleem is dat zij de yezidi-vrouwen hebben meegenomen die zij nog steeds als slaven houden, waardoor hun bevrijding nog weer een graadje moeilijker is geworden.

De komende tijd zal blijken hoe gevaarlijk de ontsnapte vrouwen en kinderen zijn. Intussen moeten alle landen van herkomst van ISIS-leden hun grenzen wel in de gaten houden. Want een Belgische die in 2013 als 18-jarige naar Syrië ging om zich bij ISIS aan te sluiten, is na de ontsnapping naar haar land teruggereisd en onmiddellijk gearresteerd. Ze was in België in 2017 al bij verstek veroordeeld tot vijf jaar cel voor lidmaatschap van een terroristische organisatie.

Niet veiliger

Voor de Amerikanen was de overdracht van de ISIS-gevangenen aan Irak nodig om hun militaire terugtrekking uit Syrië te kunnen voltooien. De situatie in dat land is er met de vrijlating van duizenden geradicaliseerde familieleden echter niet bepaald veiliger op geworden.  Met name onder yezidi’s, die de grootste slachtoffers waren van ISIS, is de angst voor hun veiligheid sterk toegenomen. Waarbij sommigen al een nieuwe genocide voorspellen in de komende jaren.

Of dat doemdenken is, of realisme zal moeten blijken. Feit is dat Syrië ruim een jaar na de val van Assad nog niet de veilige plek is die de burgers voor ogen hebben. En dat de overheid er na het vertrek van de Amerikanen, de Russen en de Iraniërs er nu wel alleen voorstaat – terwijl de dreiging van een terugkeer van de terreurgroep ISIS opnieuw lijkt toegenomen.

Waardeer dit artikel!

Dit artikel las je gratis. Vond je het de moeite waard? Dan kun je jouw waardering laten zien door een kleine bijdrage te doen. Als veel lezers dit doen, kan ik artikelen blijven schrijven over het Midden-Oosten.