Gaza als Arabisch dilemma
Pro-Palestijnse protesten leiden in het Westen tot hevige emoties die zich vooral richten tegen Israël. Maar waarom horen we zo weinig uit de Arabische wereld? Waarom krijgen Palestijnen daar eigenlijk geen onderdak? En is daar echt zoveel steun voor Hamas?
Door Judit Neurink
Als ik pro-Palestijnse protesten zie in Europa en de VS, die vooral ook anti-Israëlische protesten zijn, denk ik steeds vaker: zo zwart-wit is het niet. Palestijnen alleen als de slachtoffers neerzetten en Israëliërs als de slechteriken – dat is de waarheid geweld aandoen.
Ik heb die andere kant al heel lang willen opschrijven. Vandaag begin ik met het perspectief vanuit de Arabische wereld. Waarom zie je daar niet dezelfde protesten eigenlijk? Waarom nemen Arabische landen geen Palestijnen op? Waarom doen ze niets, of komt het niet verder dan woorden? Het zijn toch hún Palestijnen?
‘We hebben het 75 jaar geprobeerd. We gaven bloed, geld, diplomatie en onderdak. En als dank kregen we chaos, verraad en ondankbaarheid,’ zegt Aimen Dean, een Brits-Saoedische ex-jihadi die als analist en anti-terreurexpert in Dubai werkt. Arabische landen vochten oorlogen tegen Israël, lieten Palestijnse vluchtelingen toe, in kampen in Libanon, Syrië en Jordanië. Tijdelijk, want ze moesten terug. De onvrede bloeide.
En dat leidde tot stank voor dank, zegt Dean. ‘Terrorisme, gekaapte vliegtuigen. Onze diplomaten vermoord. Onze luchtvaartmaatschappijen als doelwit. Allemaal door facties die zeiden de Palestijnse zaak te vertegenwoordigen.’ Hij zet het op een rijtje. De PLO probeerde Jordanië over te nemen, wat leidde tot een bloedige burgeroorlog (1970-71). En daarna hetzelfde in Libanon (1975-1990).
‘Chaos in twee landen omdat we Palestijnse leiders onderdak boden die dat terugbetaalden door te proberen hun gastheren omver te werpen.’
Verraad
Toen de Iraakse dictator Saddam Hoessein in 1990 Koeweit binnenviel kozen tal van de 400.000 Palestijnen die er onderdak hadden gekregen zijn kant en hielpen hem om op Koeweitse militairen te jagen. Ze ‘verraadden de natie die hen tientallen jaren had gevoed en gehuisd,’ aldus Dean. Na de bevrijding wees Koeweit hen bijna allemaal uit.
Desondanks ging de Arabische financiële en diplomatieke steun door. ‘We steunden het vredesproces. We staken steeds weer onze hand uit, om gebeten te worden door Hamas en zijn sponsoren in Teheran die vrede als een existentiële dreiging zagen.’
En wat deed Hamas? ‘Ze ontketenden een van de meest barbaarse aanvallen in de geschiedenis van het Midden-Oosten. Geen verzet. Geen bevrijding. Alleen wreedheid. En wetende dat het Gaza zou vernietigen.’
Dean spreekt niet voor alle Arabieren. Maar een feit blijft dat Egypte de grens met Gaza angstvallig dichthoudt en nog eens extra heeft beveiligd. Dat Irak wel sjiieten van Hezbollah uit Libanon binnenliet toen die onder vuur van Israël kwamen te liggen, maar geen Palestijnen (die toch ook de steun hadden van Iran dat grote invloed heeft in Irak).
Een van de redenen: de verjaagde Iraakse dictator Saddam steunde de gezinnen van ‘martelaren’ (die aanslagen op Israël hadden gepleegd), terwijl zijn eigen burgers in armoede leefden. En voor Egypte: het Sisi-regime is bang voor de gevolgen van zoveel Palestijnse vluchtelingen en hun leiders.
Bewust
Sinds de zogenoemde Arabische Lente zijn meer burgers zich bewust geworden van de manier waarop hun regimes de Palestijnse kwestie hebben gebruikt om hun eigen falen achter te verbergen. Dat ze afgeleid werden met verhalen over de ellende van de Palestijnen. Dat ze voor de Palestijnen mochten demonstreren, maar niet tegen hun eigen machthebbers. En dat er mede daarom geen oplossing kwam voor de Palestijnen.
Niet iedereen ziet dat echter zo. Voor velen is verzet een aantrekkelijk woord omdat het buiten hun bereik ligt. Steun voor Hamas staat onder veel Arabische burgers gelijk aan steun voor de onderdrukten. Waardoor hun leiders in een zelfgecreëerd dilemma belandden, waarbij ze zich van openlijke kritiek op Hamas onthouden terwijl ze die binnenskamers juist steeds luider hebben.
Op een enkeling na: de Saoedische oud-ambassadeur in de VS en Groot-Brittannië werd gevraagd wat hij tegen Hamas zou willen zeggen. ‘Hamas luisterde niet naar God – waarom zouden ze naar mij luisteren? Ik hoop dat God ze verantwoordelijk stelt voor wat ze hebben gedaan.’
Machteloos
Arabische burgers zien de beelden van de doden, de verwoestingen en de honger in Gaza, en reageren niet veel anders dan velen in het Westen. Ze voelen zich machteloos. Wie wil helpen steunt organisaties en online-inzamelingsacties voor Palestijnse slachtoffers. In Egypte vullen mensen plastic flessen met levensmiddelen en gooien die in zee, in de hoop dat ze Gaza bereiken. ‘Vergeef ons broeders, dit is alles wat we kunnen doen,’ staat erop.
Toch zijn er vaak dubbele gevoelens, en niet alles wat Al-Jazeera voorschotelt wordt nog zomaar geaccepteerd. Velen kennen immers ook de cijfers van de corruptie onder de Palestijnse leiders. Khaled Mashal vergaarde 4 miljard dollars (Hamas, hij leeft). Ismail Haniyeh idem dito (Hamas, gedood in 2024). Yahya Sinwar was goed voor 3 miljard (Hamas, gedood in 2024), net als Mousa Abu Marzouk (Hamas, leeft).
PLO-leider Yasser Arafat vergaarde een miljard (overleden in 2004) en de huidige president op de Westelijke Jordaanoever, Mahmoud Abbas, stak 400 miljoen dollar in z’n zak.
Bovendien zien ze dat Palestijnen binnen en buiten Gaza zich steeds openlijker tegen Hamas keren, en dat zij klagen dat pro-Palestijnse activisten eindelijk eens afstand moeten nemen van de terreurgroep. Moedige demonstraties in Gaza zelf tegen Hamas krijgen echter nauwelijks aandacht.
Pragmatisch
De Amerikaanse Palestijn Ahmed Fouad Alkhatib, die zelf uit Gaza komt, stelt vast dat een groeiend aantal Palestijnen de noodzaak ziet van een pragmatische weg naar vrede. ‘Extremisten aan beide zijden negeren of onderdrukken onze stemmen.’ Hij vindt dat de diaspora een nieuw Palestijns narratief moet ontwikkelen ‘waarbij Joodse Israëliërs onze bondgenoten zijn om het conflict op te lossen en de toekomst van onze beide volkeren veilig te stellen.’
In juni schreef de Palestijnse president Mahmoud Abbas een brief waarin hij de Hamas-aanvallen van 7 oktober 2023 veroordeelde, opriep tot het vrijlaten van alle gijzelaars en de ontwapening van Hamas. Dat hij ook zijn steun uitsprak voor een twee-statenoplossing was voor de Franse president Macron genoeg om een Palestijnse staat te willen steunen.
Een verklaard voorstander van de twee-statenoplossing is Samer Sinijlawi, een Palestijn uit Jeruzalem. ‘Geloof je dat Hamas de twee-statenoplossing steunt? Je hebt het mis. Hamas wil Israël vernietigen. De twee-statenoplossing is een beloning aan gematigde Palestijnen, de meeste Palestijnen die geloven in co-existentie met Israël binnen de twee staten optie.’
Ruïne
Macrons beslissing is een vergissing, vindt echter Mossab Hassan Yousef, een andere Gazaan die in de VS woont. ‘Geef Joden een woestijn en ze maken er een paradijs van; geef Palestijnen een paradijs en ze veranderen het in een ruïne,’ schrijft hij bitter.
Hij roept op om Palestijnen aansprakelijk te stellen voor oorlogsmisdaden. ‘En ze niet te belonen voor het gebruiken van burgers als wapen, om zo politiek en financieel voordeel te behalen.’ En tegen de betogers: ‘Een anti-oorlogsstandpunt is OK, maar het steunen van het gebruik van menselijke schilden betekent medeplichtig worden aan misdaad.’
Hijzelf identificeert zich niet meer als Palestijn, zegt hij, maar als Arabier. Dat is een interessante discussie, die gevoerd wordt als tegenhanger tegen de bewering dat Palestijnen meer recht hebben op ‘Palestina’ omdat dat hun historische land zou zijn. De naam Palestijnen is echter pas begin vorige eeuw in zwang geraakt.
Onder de Ottomanen bewoonden zowel Arabieren als Joden de streek. Veel van de Palestijnen hebben hun wortels elders, zoals uit hun namen blijkt en ook een Hamas-functionaris benadrukte: ‘De ene helft van de Palestijnen is Egyptisch, de andere Saoedisch.’
Dwarsligt
Het feit dat Hamas nu al maandenlang dwarsligt en een staakt-het-vuren voorkomt maakt Ahmed Fouad Alkhatib woedend. De Amerikaanse Palestijn haalt uit naar pro-Palestijnse activisten die de wreedheid van Hamas weigeren te veroordelen en zo het lijden van burgers verlengen. ‘Hamas onderhandelt niet om een goede deal voor het Palestijnse volk; Hamas onderhandelt over een staakt-het-vuren dat hen in staat stelt om over Gaza te blijven heersen, daarbij alle hoop vernietigend op ontwikkeling, evolutie, renaissance en regeneratie van de kustenclave’.
‘Op een gegeven moment zijn handelen, zelfverantwoordelijkheid en aansprakelijkheid wanhopig nodig om hoop te geven dat het bloedbad op de Gazastrook stopt, eerder dan hopen dat woede op sociale media over de doden een einde maakt aan de tragedie,’ stelt hij.
Van verschillende kanten wordt erop gewezen dat achter die woede op sociale media en op straat een Hamas-campagne schuilgaat waarin miljoenen dollars omgaat, vooral gefinancierd door Qatar. Dat brengt Alkhatib ertoe op te roepen tot een verenigde, consistente veroordeling van Hamas door pro-Palestijnse stemmen. ‘Ik beloof je: als Hamas merkt dat de wereldopinie onder bondgenoten van Palestina verschuift, zal de groep zich realiseren dat ze verloren heeft en de oorlog die ze begonnen is moet stoppen. Probeer het!’
Kans
Kort na zijn oproep komen zeventien landen plus de EU en de Arabische Liga met een getekende verklaring die Hamas oproept zich te ontwapenen en de macht in Gaza op te geven. De aanval van 7 oktober wordt veroordeeld en het krijgsgevangen nemen van mensen illegaal verklaard – in combinatie met een veroordeling van de gruwelijke activiteiten van de Israëliërs op de Gazastrook.
Onder de ondertekenaar zijn Egypte, Qatar en Saoedi-Arabië. Alkhatibs boodschap: Nu is het tijd: Gebruik deze wijziging in beleid aan Arabische zijde ten aanzien van Hamas en zorg dat de groep ontwapend wordt en uit Gaza vertrekt. ‘Grijp de kans! Hou de Arabische regeringen aan hun woorden!’
Waardeer dit artikel!
Dit artikel las je gratis. Vond je het de moeite waard? Dan kun je jouw waardering laten zien door een kleine bijdrage te doen. Als veel lezers dit doen, kan ik artikelen blijven schrijven over het Midden-Oosten.
