Eerst vocht hij tegen ISIS, nu tegen VS en Israël

Met de aanhouding van de commandant blijkt er een Iraakse militie achter aanslagen tegen de VS en Israël te zitten. Terwijl Teheran met Trump onderhandelt over vrede, knapt een Iraakse militie op Iraakse kosten haar vuile werk op in het Westen.

Door Judit Neurink

Hij was als jonge man betrokken bij de strijd in Irak tegen de radicale moslimgroep ISIS. Als lid van een sjiitische militie die naast het Iraakse leger opereerde maar grotendeels onder commando van de Iraanse Revolutionaire Garde stond. Als een van de Iraakse sjiitische jongens die zich als vrijwilliger enthousiast aanmeldden voor de strijd tegen de soennitische vijand die de sjiieten uit de macht in Bagdad wilde verjagen.

Mohammad Baqer Saad Dawood Al-Saadi (32) groeide uit tot een belangrijk man bij Ktaib Hezbollah, de militie die op zijn beurt uitgroeide tot de meest pro-Iraanse en meest gevreesde onder de Iraakse milities. Vorige week werd hij aangehouden door de Amerikanen, als het brein achter zo’n twintig (al dan niet gelukte of uitgevoerde) aanslagen in de VS en Europa.

Daarmee bleek de schimmige groep die aanslagen op Joodse en Amerikaanse doelen (ook in Nederland: op de Bank of New York Mellon in Amsterdam) opeiste, Harakat Ashab al-Yamin al-Islamiya (HAYI), opeens een Iraakse achtergrond te hebben. Geen link met Hamas of Hezbollah, wel met Iran, maar dan via de Iraakse militie Ktaib Hezbollah. Overigens is daarbij vooral schade aangericht, aan banken en synagogen bijvoorbeeld, maar zijn geen doden gevallen.

Jarenlang kwam de terreurdreiging in het Westen vooral van radicale soennieten, of jongens die geïndoctrineerd waren door groepen als Al-Qaida en ISIS. De laatste tijd is duidelijk dat het nu vooral Iran en aan Teheran gelieerde milities zijn die aanslagen plannen.

ISIS

En met de aanhouding van Al-Saadi blijkt dat voor hem persoonlijk de cirkel rond is: van iemand die ISIS bestreed, geeft hij nu leiding aan dezelfde activiteiten als waar ISIS vaak voor tekent.

Er zijn verschillen. De rekruten van ISIS en Al-Qaida waren niet alleen soennitisch, maar vaak ook (redelijk) goed opgeleid. Onder hen zaten nogal wat jonge buitenlanders die zich aangetrokken voelden tot de ISIS-knip-en-plak-versie van de islam. Velen van hen zijn gesneuveld, anderen zitten gevangen, een enkeling kreeg spijt en nam afstand van de radicale groep en het leven dat die hen bood.

Het enthousiasme voor de Iraakse milities kwam deels voort uit de grote werkloosheid onder sjiitische jongeren, die tien jaar na de val van Saddam blij waren met een uitweg uit hun frustratie. Van de groepen die onder de paraplu van de Hashed al-Shabi opereren, geldt Ktaib Hezbollah als een van de meest radicale die het dichtst bij Teheran staat.

Dat betekent bijvoorbeeld dat een groot aantal van haar leden momenteel in Iran is, om de regering daar bij te staan bij het onder de duim houden van opstandige burgers. En ook dat de militie jarenlang actief was in Syrië bij een soortgelijke missie, waarbij met name rondom Aleppo in samenwerking met Assad en de Russen vele duizenden Syriërs vermoord en verjaagd zijn.

Soldij

En laten we duidelijk zijn: die militieleden zijn allang geen vrijwilligers meer. Omdat (vergeefs) is gepoogd hen te laten instromen in het Iraakse leger, ontvangen ze nu soldij van het Iraakse ministerie van Defensie. Iraaks geld dus dat nu voor Iran wordt ingezet. Al-Saadi kon ervan door heel Europa reizen.

Van Al-Saadi gaan foto’s rond waarop hij staat met sjiitische kopstukken (zoals de in 2020 door een Amerikaanse drone vermoorde Al-Quds-leider Qasem Soleimani) uit zowel Irak als Iran. Hij zou onder meer ook betrokken zijn geweest bij de bestorming van de Amerikaanse ambassade in Bagdad van een paar jaar geleden.

Maar hij was ook actief bij het rekruteren van Irakezen om voor de Russen tegen Oekraïne te vechten. De hoge soldij en overlijdensuitkering die de Russen bieden zijn interessant voor de nog immer arme Iraakse sjiitische families. Hij is dan ook aangehouden toen hij in Turkije wilde overstappen op een vlucht naar Moskou.

Ktaib Hezbollah zat recentelijk achter (raket en drone) beschietingen op de Amerikaanse ambassade in Bagdad en andere Amerikaanse doelen in Irak, en op doelen in de Golfstaten.  Maar ook doelen in de Koerdistan Regio, waaronder die van Iraanse Koerden die daar verblijven.

Controlepost

Als je door Irak reist, zijn er onderweg overal controleposten. Ik herinner me daar weinig bijzonders van. Behalve eentje van Ktaib Hezbollah, omdat je daar als buitenlandse journalist liefst onzichtbaar blijft. Maar de fotograaf met wie ik reisde wilde er foto’s maken, wat hij met wat grappen ook voor elkaar kreeg terwijl de fixer en ik in de auto peentjes zweetten.

Ik ben daar vaak aan herinnerd als de militie weer eens genoemd werd vanwege een ontvoering. Zoals de recente van de Amerikaanse journaliste Shelly Kittleson, die na een week weer vrijkwam, en onderzoekster Elizabeth Tsurkov, die pas na 900 dagen werd vrijgelaten. De Iraakse journalist Steven Nabil meldt in 2019 persoonlijk door Al-Saadi te zijn bedreigd.

Al-Saadi poseerde op sociale media graag met geweren bij zijn dreigementen aan het adres van Iraakse journalisten, activisten, politici, oud-premier Kadhimi, maar ook Ivanka Trump en president Trump, en vele anderen. In februari postte hij nog in het Arabisch: ‘Dood iedereen die Amerika en Israël steunt. Zorg dat daar niemand van overblijft.’

Paspoort

Al-Saadi kon aanslagen in het Westen voorbereiden omdat hij vrij kon reizen: de Iraakse overheid had hem een zogenaamd service-paspoort toegekend (vergelijkbaar aan een diplomatiek paspoort), waarmee hoge ambtenaren kunnen reizen. Het feit dat hij zo’n document had, zegt veel over de manier waarop de milities en politiek en bestuur in Irak verknoopt zijn geraakt. En ook over de Iraanse penetratie in de Iraakse staatsinstituties.

Wat onmiddellijk de vraag oproept, hoeveel anderen als Al-Saadi in opdracht van Teheran actief zijn buiten Irak. Er was in Bagdad al rumoer over het grote aantal service-paspoorten dat jaarlijks wordt uitgegeven, maar nu zullen landen veel zorgvuldiger moeten screenen als zich een Irakees met zo’n paspoort aan hun grenzen meldt.

Want wat bij dit soort groepen opvalt is hoe snel leiderschapsfuncties weer worden opgevuld. Met Al-Saadi in een Amerikaanse gevangenis zullen de door Iran aangevoerde aanslagen in het Westen niet ophouden. Teheran vindt er wel weer een vervanger binnen Ktaib Hezbollah voor, of iemand bij een andere ‘proxi’.

Spiraal

De logische gevolgtrekking is dat er in Bagdad toch eindelijk politici met visie moeten opstaan die inzien dat hun land op deze manier niet alleen een provincie van Iran is geworden, maar dat die meegezogen wordt in de neergaande geweldspiraal van het buurland. En niet alleen omdat Iraakse militieleden betaald door Bagdad in Teheran en andere Iraanse steden patrouilleren.

Terwijl Iran officieel in gesprek is over een vredesregeling van de VS, plakt er nu opeens een Iraaks stempel op het Iraanse internationale terrorisme. Voor veel Iraakse politici, die hun land uit het dal willen trekken waarin het al veel te lang verkeert, moet dat toch zoiets zijn als een laatste waarschuwing.

Waardeer dit artikel!

Dit artikel las je gratis. Vond je het de moeite waard? Dan kun je jouw waardering laten zien door een kleine bijdrage te doen. Als veel lezers dit doen, kan ik artikelen blijven schrijven over het Midden-Oosten.