De tijdbom van verdeel-en-heers

Verdeel-en-heers is beproefd beleid in het Midden-Oosten. Daarom steunt de Israëlische premier Netanyahu een schimmige Palestijnse militie met wapens – om de macht van Hamas te breken. Maar hoe zinnig is dat eigenlijk?

Door Judit Neurink

Israël heeft een Palestijnse militie in de Gazastrook bewapend als drukmiddel tegen Hamas. Volgens de voormalige Israëlische minister van Defensie Lieberman heeft deze groep banden met de islamitische terreurgroep ISIS.  Premier Netanyahu heeft het toegegeven, maar zegt ‘dat er niets mis mee is’.

Wie in het Midden-Oosten werkt als journalist, wordt steeds weer getrakteerd op deja-vu’s. En vraagt zich steeds af waarom er maar niet geleerd wordt van de negatieve gevolgen die veel van die herhaalde beleidsstappen hebben. Dat geldt ook voor Israël, dat dit allemaal al eens gedaan heeft.

Want zo is Hamas ontstaan, toen als een contragewicht tegen de Palestijnse Autoriteit (de PLO).  Ook dat was overigens beleid van Netanyahu, dat zich na jaren tegen de Israëliërs heeft gekeerd – en ook tegen de Palestijnen. Hamas nam met een coup de macht over, onderdrukte ieder tegengeluid en offerde de Palestijnse bevolking voor de strijd.

Boef

De nieuwe groep staat onder leiding van Yasser Abu Shabab, die volgens sommige bronnen voedselhulp zou hebben gestolen om op de zwarte markt te verkopen, en volgens andere in Hamasgevangenschap zou hebben gezeten, en in Israël vastzat vanwege drugssmokkel. Een boef met zo’n driehonderd gewapende mannen om zich heen. Of er echt een band is met ISIS is onduidelijk, wel dat het gaat om moslimstrijders (maar dat geldt ook voor Hamas).

Ze zijn actief in gebied bij Rafah dat Israël heeft schoongeveegd (bij de grens met Egypte). Ze zouden een klein tentenkamp hebben opgezet en Palestijnen daar met voedsel naartoe lokken. Maar ook het Israëlische leger voorzien van informatie in ruil voor wapens die het op Hamas heeft buitgemaakt.

Het schijnt een plan van de Israëlische veiligheidsdiensten te zijn, en niet goedgekeurd door het kabinet. De achtergrond ervan is een simpel verdeel-en-heers, zoals dat eerder ‘met succes’ is toegepast op de Palestijnen. Zo hou je ze verdeeld en daardoor onmachtig, en voorkom je ook dat er een zinnig vredesakkoord kan worden bereikt.

Irak

Het lijkt een klein beetje op wat de Amerikanen probeerden te doen in Irak om de soennieten weg te halen uit de invloedssfeer van Al-Qaida en tegenwicht aan de invloed van de groep te bieden. Daar werden met hulp van soennitische stamleiders zogenaamde Awakening Councils opgericht, waarin Iraakse jongeren werden bewapend en opgeleid in de strijd tegen de terreurgroep.

Een gevaarlijk spel, want die getrainde jongeren zouden zich ook wel eens kunnen keren tegen de (onder veel soennieten gehate) sjiitische regering in Bagdad. Een aantal van hen heeft zich in latere jaren ook aangesloten bij ISIS, die soennieten zagen als de Soennitische Revolutie die hen de macht in Bagdad terug zou geven.

Kijk verder in het Midden-Oosten en het is bijna een gewoonte om een vijand met een tegenmacht te bestrijden. Iran heeft het trucje geperfectioneerd door in Irak meerdere sjiitische milities te steunen die oorspronkelijk tegen ISIS vochten, maar nu de macht van sjiitische politici stutten.

Maar omdat het er tientallen zijn, kan geen van die partijen ooit alleen de macht nemen. Tegelijkertijd moeten al die bewapende sjiieten voorkomen dat de soennieten ooit nog durven de macht terug te pakken. Ze voorkomen echter ook dat er echt wordt samengewerkt aan een toekomst.

Syrië

Irak zit daarmee behoorlijk in de tang van Iran, net als dat jarenlang gold voor Syrië, waar de Assad-familie afhankelijk was van sjiitische milities (merendeels uit Irak, onder leiding van Iraanse militairen) en Hezbollah. Na de val van de Assads verdween die Iraanse macht, en Teheran probeert die wanhopig terug te krijgen.

Bijvoorbeeld door (de Libanese sjiitische) Hezbollah te bewapenen voor aanvallen op Israël, waarvan het weet dat het maar al te graag terugslaat. Door geweld uit te lokken tegen de Alevieten, die de machtsbasis van de Assads vormden en daarom toch al in een moeilijke positie zijn. Verdeel-en-heersacties bedoeld om het de nieuwe soennitische regering in Damascus zo moeilijk mogelijk te maken.

Dat terwijl die heel goed weet hoe belangrijk eenheid is, zoals blijkt uit de beslissing om de buitenlandse jihadi’s die ooit aangetrokken waren voor de strijd tegen Assad, op te nemen in het Syrische leger. Het is immers veiliger om die dicht bij je te houden, dan het risico te lopen dat ze zich tegen je keren. De Amerikanen waren niet enthousiast maar begrepen dat principe en gingen niet dwarsliggen toen ze beloofden de sancties tegen Syrië op te heffen.

Koerden

Een belangrijk slachtoffer van verdeel-en-heerspraktijken vormen de Koerden. Vóór de opdeling van het Ottomaans rijk hadden ze daarbinnen een eigen provincie, maar erna werden ze verspreid over maar liefst vier landen (Iran, Irak, Syrië en Turkije). Daarmee raakten ze onderling verdeeld en dus ook niet in meer staat om een vuist te maken.

De Iraakse leider Saddam Hoessein was een meester in het tegen elkaar uitspelen van de verschillende partijen in Iraaks Koerdistan, wat uiteindelijk in de jaren negentig zelfs tot een burgeroorlog leidde. Turkije doet dat heden ten dage nog steeds; het heeft de grootste Iraaks-Koerdische partij, de KDP, aan haar zijde in de strijd tegen de Turks-Koerdische PKK, terwijl de op een na grootste, de PUK, daar juist goede banden mee onderhoudt.

Het verdeel-en-heersbeleid heeft echter nogal wat zorgpunten. Het eerste: het is moeilijk om mensen die je tegen elkaar hebt opgezet, weer bijeen te brengen. Tijden veranderen, en dat kan dan opeens nodig zijn. Dat geldt voor de Koerdistan Regio van Irak, waar door al het stoken het steeds moeilijker wordt om de belangrijkste partijen in een regering bijeen te brengen.

Je ziet het in Syrië, waar slachtoffers van het (islamitisch) verzet tegen Assad moeite hebben om te geloven in de goede bedoelingen van de nieuwe president. En dus gevoelig zullen zijn voor krijgsheren die beloven dat ze hem wel weer zullen verjagen.

Tijdbom

Hamas zou al begonnen zijn om leden van de Abu Shahab-militie en leden van de aangesloten clans te vermoorden. Met een Hamas2 om Hamas1 te bestrijden garandeer je weliswaar enige tijd dat de beide groepen het drukker hebben met elkaar bevechten dan jou. Maar voor hoe lang?

Yair Golan, de leider van de Democraten in the Knesset waarschuwt dan ook tegen Netanyahu’s beleid. ‘In plaats van naar een akkoord te werken, de gijzelaars naar huis te brengen en veiligheid te bieden aan Israëlische burgers, creëert hij een tikkende tijdbom in Gaza.’

Waardeer dit artikel!

Dit artikel las je gratis. Vond je het de moeite waard? Dan kun je jouw waardering laten zien door een kleine bijdrage te doen. Als veel lezers dit doen, kan ik artikelen blijven schrijven over het Midden-Oosten.